Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την υγεία ολοκληρώνει την τρέχουσα περίοδό του το 2027. Η χρηματοδότηση της πρόληψης, της αντιμετώπισης του καρκίνου και των οργανώσεων ασθενών βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ.
Το 2027 θα είναι η τελευταία χρονιά του EU4Health με τη σημερινή του μορφή. Το πρόγραμμα που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία, για να ενισχύσει την ευρωπαϊκή συνεργασία στην υγεία, φτάνει στο τέλος της περιόδου 2021-2027. Για τη συνέχεια, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει την ενσωμάτωσή του σε ένα ευρύτερο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας. Η αλλαγή έχει προκαλέσει ανησυχίες για το κατά πόσο η δημόσια υγεία θα διατηρήσει διακριτούς, εξασφαλισμένους πόρους.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς, στις 14 Οκτωβρίου, τα κράτη μέλη έδωσαν το πράσινο φως στο σχέδιο του προγράμματος εργασίας EU4Health για το 2026, ύψους 680 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, ακολουθεί η επίσημη υιοθέτησή του.
Οι πόροι προορίζονται για την ετοιμότητα απέναντι σε υγειονομικές κρίσεις, την πρόληψη, τα συστήματα και το προσωπικό υγείας, την ψηφιακή υγεία και τα μη μεταδοτικά νοσήματα. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καρδιαγγειακή υγεία, η ασφάλεια εφοδιασμού κρίσιμων φαρμάκων και ο Ευρωπαϊκός Χώρος Δεδομένων Υγείας.
Τι προσφέρει το EU4Health
Το EU4Health χρηματοδοτεί δράσεις που απαιτούν συνεργασία μεταξύ χωρών: από την πρόληψη και την αντιμετώπιση του καρκίνου μέχρι την ετοιμότητα για επιδημίες, τη διαθεσιμότητα φαρμάκων και τη στήριξη ευρωπαϊκών δικτύων για σπάνιες παθήσεις. Υποστηρίζει επίσης την ανταλλαγή δεδομένων και τεχνογνωσίας, ώστε οι χώρες να μπορούν να αξιοποιούν κοινές λύσεις.
Πρόκειται για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές υγείας. Το πρόγραμμα έχει ήδη υποστεί μείωση πόρων: σύμφωνα με την Επιτροπή, ο αρχικός προϋπολογισμός των 5,3 δισ. ευρώ περιορίστηκε στα 4,4 δισ. ευρώ μετά την αναθεώρηση του τρέχοντος πολυετούς προϋπολογισμού.
Το 2027 έχει ήδη ανοίξει η διεκδίκηση για περισσότερα χρήματα
Τα 680 εκατ. ευρώ της πρόσφατης ανακοίνωσης αφορούν αποκλειστικά το 2026. Για το 2027, η προετοιμασία του τελευταίου ετήσιου προγράμματος έχει ήδη ξεκινήσει, με τη σχετική ευρωπαϊκή διαβούλευση να έχει πραγματοποιηθεί την άνοιξη.
Παράλληλα, στη διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό του 2027, η Επιτροπή Προϋπολογισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προτείνει ενίσχυση του EU4Health κατά 50 εκατ. ευρώ σε σχέση με το αρχικό σχέδιο της Επιτροπής. Η πρόταση περιλαμβάνεται στην ενημέρωση της κοινοβουλευτικής υπηρεσίας έρευνας της 15ης Οκτωβρίου και αναμένεται να εξεταστεί στην ολομέλεια του Οκτωβρίου. Η τελική χρηματοδότηση θα προκύψει από τη συμφωνία Κοινοβουλίου και Συμβουλίου.
Από το 2028, το ερώτημα είναι πόσα χρήματα θα παραμείνουν δεσμευμένα για την υγεία
Στην πρόταση για τον προϋπολογισμό 2028-2034, το EU4Health εντάσσεται στο νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, μαζί με άλλα προγράμματα. Η υγεία τοποθετείται σε ευρύτερο πεδίο που περιλαμβάνει επίσης τη βιοτεχνολογία, τη γεωργία και τη βιοοικονομία.
Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ασθενών έχει εκφράσει ανησυχίες για την προτεινόμενη κατάργηση του αυτοτελούς EU4Health και την ενσωμάτωσή του στο νέο ταμείο. Η σταθερότητα της χρηματοδότησης αφορά τόσο τη συνέχεια των δράσεων δημόσιας υγείας όσο και τη δυνατότητα των οργανώσεων να εκπροσωπούν τους ασθενείς στις ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Η διαπραγμάτευση παραμένει ανοιχτή. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει ειδικά δεσμευμένα κονδύλια για δράσεις του EU4Health μέσα στο νέο ταμείο, ενώ το Συμβούλιο διευκρινίζει ότι ο προϋπολογισμός του θα εξαρτηθεί από την τελική συμφωνία για την επόμενη επταετία. Συνεπώς, το ύψος ενδεχόμενων μελλοντικών περικοπών δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Οι οργανώσεις υγείας έχουν ήδη βιώσει τις περικοπές
Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα δείχνει πόσο μεγάλη μπορεί να είναι η απόσταση ανάμεσα στη διατήρηση μιας χρηματοδότησης και στην επάρκειά της. Στο σχέδιο για το 2026 επανέρχονται οι λειτουργικές επιχορηγήσεις προς ευρωπαϊκές οργανώσεις υγείας και ασθενών, με 1,8 εκατ. ευρώ έναντι 9 εκατ. ευρώ το 2024.
Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Δημόσιας Υγείας επισημαίνει ότι πρόκειται για μείωση 80% στη συγκεκριμένη κατηγορία επιχορηγήσεων. Προειδοποιεί ότι τα διαθέσιμα χρήματα υπολείπονται των αναγκών για τη διατήρηση προσωπικού, τεχνογνωσίας και ανεξάρτητης εκπροσώπησης των κοινοτήτων.
Για το 2027, οι αποφάσεις αφορούν την τελευταία ετήσια χρηματοδότηση του σημερινού προγράμματος. Για την περίοδο από το 2028, θα καθορίσουν επιπλέον ποιες δράσεις πρόληψης, συνεργασίας και υποστήριξης ασθενών θα έχουν εξασφαλισμένη συνέχεια και με ποιους πόρους.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ελλάδα στην Προεδρία της ΕΕ: Το σχέδιο για το φάρμακο, τις ελλείψεις και τη βιοτεχνολογία
