Το αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα εμφανίζεται και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Οι ειδικοί του ΕΚΠΑ εξηγούν τους παράγοντες κινδύνου, τη σημασία των γονιδιακών μεταλλάξεων και τις δυνατότητες έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας.
Η διάγνωση αδενοκαρκινώματος του πνεύμονα στον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, ο οποίος δεν έχει γνωστό ιστορικό καπνίσματος, επαναφέρει στο προσκήνιο μια σημαντική διάσταση της νόσου: ο καρκίνος του πνεύμονα μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ.
Ο 71χρονος Ποντίφικας υποβλήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2026 σε χειρουργική επέμβαση στο νοσοκομείο Αγκοστίνο Τζεμέλι της Ρώμης, κατά την οποία αφαιρέθηκε ο κάτω λοβός του δεξιού πνεύμονα. Ο όγκος είχε εντοπιστεί σε πρόσφατες ιατρικές εξετάσεις και, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του Βατικανού, ήταν μικρός και εντοπισμένος. Η ιστολογική εξέταση που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της επέμβασης επιβεβαίωσε τη διάγνωση αδενοκαρκινώματος.
Η επέμβαση ολοκληρώθηκε χωρίς επιπλοκές, ενώ η μετεγχειρητική πορεία του Πάπα εξελίσσεται ομαλά. Παραμένει, ωστόσο, σε εκκρεμότητα η τελική ιστολογική εξέταση, από την οποία θα προκύψουν περισσότερα στοιχεία για το στάδιο της νόσου και την ανάγκη ενδεχόμενης συμπληρωματικής θεραπείας.
Με αφορμή τη συγκεκριμένη περίπτωση, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, και ο Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» και πρώην Πρύτανης του ΕΚΠΑ, αναλύουν τα επιστημονικά δεδομένα για τον καρκίνο του πνεύμονα στους μη καπνιστές.
Αδενοκαρκίνωμα: Ο συχνότερος τύπος καρκίνου του πνεύμονα
Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου από κακοήθεια παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 2022 καταγράφηκαν περίπου 2,5 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις και 1,8 εκατομμύρια θάνατοι. Οι αριθμοί αυτοί αντιστοιχούν στο 12,4% των νέων διαγνώσεων καρκίνου και στο 18,7% των θανάτων από κακοήθειες.
Το αδενοκαρκίνωμα είναι ο συχνότερος ιστολογικός υπότυπος της νόσου, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40% έως 50% των περιπτώσεων. Ανήκει στους μη μικροκυτταρικούς καρκίνους του πνεύμονα και εμφανίζεται τόσο σε καπνιστές όσο και σε μη καπνιστές.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται ότι το 10% έως 20% των καρκίνων του πνεύμονα διαγιγνώσκεται σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, ενώ σε ορισμένους ασιατικούς πληθυσμούς το ποσοστό είναι σημαντικά υψηλότερο.
Γιατί εμφανίζεται καρκίνος του πνεύμονα σε μη καπνιστές;
Το κάπνισμα αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα κινδύνου, ωστόσο η εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα επηρεάζεται από περισσότερους παράγοντες. Σύμφωνα με τους ειδικούς του ΕΚΠΑ, στους μη καπνιστές η ανάπτυξη της νόσου συνδέεται με τη σύνθετη αλληλεπίδραση περιβαλλοντικών και βιολογικών μηχανισμών.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα η μακροχρόνια έκθεση σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια, το παθητικό κάπνισμα, η επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες και η γενετική προδιάθεση συγκαταλέγονται στους παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο. Σημαντικός περιβαλλοντικός παράγοντας είναι επίσης το ραδόνιο, ένα φυσικό ραδιενεργό αέριο που μπορεί να συγκεντρώνεται σε εσωτερικούς χώρους.
Η απουσία καπνιστικού ιστορικού, επομένως, δεν αποκλείει την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου, παρότι ο κίνδυνος για έναν μη καπνιστή είναι συνολικά πολύ χαμηλότερος από εκείνον ενός καπνιστή.
Οι γονιδιακές μεταλλάξεις που οδηγούν σε εξατομικευμένες θεραπείες
Ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μοριακές διαφορές μεταξύ των όγκων που εμφανίζονται σε καπνιστές και μη καπνιστές. Στα αδενοκαρκινώματα μη καπνιστών εντοπίζονται συχνότερα συγκεκριμένες ογκογόνες μεταβολές, όπως οι μεταλλάξεις του γονιδίου EGFR και οι αναδιατάξεις των γονιδίων ALK και ROS1. Αντίθετα, οι καρκίνοι που σχετίζονται με το κάπνισμα χαρακτηρίζονται συνήθως από υψηλότερο συνολικό φορτίο μεταλλάξεων.
Η διαφορά αυτή έχει ουσιαστική κλινική σημασία. Η μοριακή ανάλυση του όγκου μπορεί να αποκαλύψει μεταβολές για τις οποίες υπάρχουν ειδικά στοχευμένα φάρμακα, επιτρέποντας στους ογκολόγους να επιλέξουν θεραπεία με βάση τα χαρακτηριστικά της νόσου. Η ανάπτυξη των στοχευμένων θεραπειών έχει βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωση συγκεκριμένων ομάδων ασθενών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου εντοπίζονται μεταλλάξεις που μπορούν να αντιμετωπιστούν φαρμακευτικά.
Το κενό στον προσυμπτωματικό έλεγχο των μη καπνιστών
Παρά την πρόοδο στη θεραπεία, η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα σε ανθρώπους χωρίς ιστορικό καπνίσματος παραμένει σημαντική πρόκληση. Σήμερα, η αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης αποτελεί τη μοναδική μέθοδο προσυμπτωματικού ελέγχου που έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη θνησιμότητα από τη νόσο σε κατάλληλα επιλεγμένους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου. Οι ισχύουσες συστάσεις βασίζονται κυρίως στην ηλικία και στο σημαντικό καπνιστικό ιστορικό.
Για τους μη καπνιστές δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να τεκμηριώνουν το όφελος της συστηματικής εφαρμογής αντίστοιχων προγραμμάτων στον γενικό πληθυσμό. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί του ΕΚΠΑ, η αναγνώριση των μη καπνιστών που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο αποτελεί ένα από τα σημαντικά πεδία της σύγχρονης έρευνας, με στόχο την ανάπτυξη περισσότερο εξατομικευμένων στρατηγικών έγκαιρης διάγνωσης.
Πόσο σημαντικό είναι το οικογενειακό ιστορικό;
Η εμφάνιση καρκίνου σε περισσότερα μέλη της ίδιας οικογένειας δημιουργεί συχνά ερωτήματα σχετικά με την κληρονομικότητα. Ωστόσο, η παρουσία διαφορετικών κακοηθειών, όπως καρκίνου του πνεύμονα και πολλαπλού μυελώματος, σε συγγενείς πρώτου βαθμού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κοινή γενετική αιτία. Παρότι έχουν αναγνωριστεί σπάνιες κληρονομικές μεταβολές που σχετίζονται με αυξημένη προδιάθεση για καρκίνο του πνεύμονα, η πλειονότητα των περιπτώσεων δεν αποδίδεται σε κάποιο γνωστό κληρονομικό σύνδρομο.
Η αξιολόγηση του οικογενειακού ιστορικού πραγματοποιείται εξατομικευμένα, λαμβάνοντας υπόψη το είδος των κακοηθειών, την ηλικία διάγνωσης και τον αριθμό των συγγενών που έχουν νοσήσει.
Τι γνωρίζουμε για την πρόγνωση του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄
Στην περίπτωση του Πάπα, η πρώιμη ανίχνευση του όγκου και η δυνατότητα χειρουργικής αφαίρεσής του αποτελούν ενθαρρυντικά στοιχεία. Η τελική πρόγνωση, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την ιστολογική εξέταση του αφαιρεθέντος ιστού και κυρίως από το εάν υπάρχει προσβολή των λεμφαδένων, το ακριβές μέγεθος του όγκου και άλλα παθολογοανατομικά χαρακτηριστικά.
Όπως εξηγούν οι ειδικοί του ΕΚΠΑ, όταν ο όγκος είναι σχετικά μικρός, περιορίζεται στον πνεύμονα και δεν υπάρχει λεμφαδενική προσβολή, η χειρουργική επέμβαση μπορεί να αποτελέσει τη μοναδική αναγκαία θεραπεία. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις πρώιμου σταδίου, τα ποσοστά πενταετούς επιβίωσης μπορούν να ξεπεράσουν το 80%, ενώ οι πιθανότητες ίασης είναι υψηλές. Ωστόσο, η ανάγκη για συμπληρωματική θεραπεία και η εξατομικευμένη πρόγνωση μπορούν να εκτιμηθούν μόνο μετά την ολοκλήρωση της ιστολογικής εξέτασης και της σταδιοποίησης.
Η περίπτωση του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στρέφει το ενδιαφέρον σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της σύγχρονης Ογκολογίας: την καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών που προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα σε ανθρώπους χωρίς ιστορικό καπνίσματος. Παράλληλα, αναδεικνύει την ανάγκη ανάπτυξης αξιόπιστων μεθόδων για τον εντοπισμό των μη καπνιστών που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, ώστε περισσότεροι ασθενείς να διαγιγνώσκονται σε στάδιο όπου η θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε ίαση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πρωινό για υγιές έντερο: 5 επιλογές που προτείνουν οι διαιτολόγοι
