Γράφει ο Γιώργος Κεράτσας, υπεύθυνος επικοινωνίας των κέντρων πρόληψης και σεξουαλικης υγείας Checkpoint
Η σύφιλη είναι μια σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη (ΣΜΛ) που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας. Παρά το γεγονός ότι μπορεί να θεραπευτεί αποτελεσματικά, τα περιστατικά αυξάνονται τα τελευταία χρόνια σε πολλές περιοχές του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης και της Ελλάδας.
Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμούν ότι περίπου 8 εκατομμύρια νέες λοιμώξεις από σύφιλη καταγράφηκαν παγκοσμίως το 2022 σε άτομα ηλικίας 15-49 ετών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΕ/ΕΟΧ), το 2023 δηλώθηκαν 41.051 επιβεβαιωμένα περιστατικά, αριθμός αυξημένος κατά 13% σε σχέση με το 2022 και διπλάσιος σε σύγκριση με το 2014. Τα δεδομένα καταδεικνύουν την ανάγκη για περισσότερη ενημέρωση και περισσότερες πρωτοβουλίες πρόληψης.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα;
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), το 2023 δηλώθηκαν 911 επιβεβαιωμένα περιστατικά πρώιμης σύφιλης, έναντι 862 το 2022 και 664 το 2021. Το 2024 καταγράφηκαν 735 περιστατικά. Η μείωση κατά 19,3% σε σχέση με το 2023 δεν αναιρεί την αυξητική τάση που έχει καταγραφεί από το 2020 και μετά.
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι οι συγκεκριμένοι αριθμοί αφορούν αποκλειστικά την πρώιμη σύφιλη που δηλώθηκε στο σύστημα υποχρεωτικής επιτήρησης και δεν αντιπροσωπεύουν κατ’ ανάγκη το σύνολο των λοιμώξεων στη χώρα. Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι υπάρχει σημαντική υπο-δήλωση περιστατικών, κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα. Συνεπώς, τα καταγεγραμμένα κρούσματα δεν αποτυπώνουν πλήρως την πραγματική επιδημιολογική εικόνα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 2023 τα ποσοστά δήλωσης ήταν επτά φορές υψηλότερα στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες, ενώ η συχνότερα επηρεαζόμενη ηλικιακή ομάδα ήταν οι άνδρες 25–34 ετών. Στην Ελλάδα, το 2024, το 91,8% των δηλωθέντων περιστατικών πρώιμης σύφιλης αφορούσε άνδρες. Μεταξύ των περιστατικών για τα οποία ήταν γνωστά το φύλο, το 71,8% αφορούσε άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες.
Τα στοιχεία αυτά βοηθούν να εντοπιστούν ανάγκες πρόληψης και ενημέρωσης, χωρίς να σημαίνουν ότι η σύφιλη αφορά αποκλειστικά συγκεκριμένες ομάδες. Κάθε σεξουαλικά ενεργό άτομο μπορεί να εκτεθεί στη λοίμωξη.
Πώς μεταδίδεται η σύφιλη;
Η σύφιλη προκαλείται από το βακτήριο Treponema pallidum και μεταδίδεται κατά τη διάρκεια κολπικού, πρωκτικού ή στοματικού σεξ. Η μετάδοση μπορεί να συμβεί ακόμη και όταν τα συμπτώματα είναι ήπια ή δεν γίνονται αντιληπτά. Επιπλέον, η προηγούμενη θεραπεία δεν προσφέρει ανοσία, επομένως είναι δυνατή η επαναμόλυνση.
Ποια συμπτώματα χρειάζεται να γνωρίζεις;
Στο αρχικό στάδιο μπορεί να εμφανιστεί μία συνήθως ανώδυνη πληγή στα γεννητικά όργανα, στον πρωκτό ή στο στόμα. Η πληγή μπορεί να υποχωρήσει χωρίς θεραπεία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η λοίμωξη έχει εξαφανιστεί.
Σε επόμενο στάδιο μπορεί να παρουσιαστούν εξανθήματα, μεταξύ άλλων στις παλάμες και στα πέλματα, πυρετός, κόπωση, διογκωμένοι λεμφαδένες ή τριχόπτωση. Αργότερα, η σύφιλη μπορεί να περάσει σε λανθάνουσα φάση, χωρίς εμφανή συμπτώματα.
Αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές που επηρεάζουν, μεταξύ άλλων, την καρδιά και το νευρικό σύστημα.
Η εξέταση είναι ένα βασικό βήμα πρόληψης
Επειδή η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει τη λοίμωξη, η εξέταση αποτελεί βασικό εργαλείο για την έγκαιρη διάγνωση. Το πότε πρέπει να γίνει και αν χρειάζεται επανάληψη εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το χρονικό διάστημα που έχει περάσει από την πιθανή έκθεση και το είδος της εξέτασης.
Στα κέντρα πρόληψης και σεξουαλικής υγείας “Checkpoint” στην Αθήνα και στην Θεσσαλονίκη παρέχεται δωρεάν, γρήγορη εξέταση για τη σύφιλη, τον HIV και τις ηπατίτιδες B & C, μαζί με ενημέρωση και συμβουλευτική για θέματα σεξουαλικής υγείας. Τα Checkpoint έχουν διενεργήσει συνολικά περισσότερους από 300.000 ελέγχους από την έναρξη λειτουργίας τους το 2012 και έχουν καταφέρει να «απενοχοποιήσουν» τη σεξουαλική υγεία, προσφέροντας ένα φιλικό περιβάλλον, με σεβασμό στην ιδιωτικότητα και χωρίς κριτική.
Η ομάδα του Checkpoint μπορεί να σε ενημερώσει για τη διαδικασία της εξέτασης, τη σημασία του αποτελέσματος και τα επόμενα βήματα. Αν ένα αποτέλεσμα είναι αντιδρών (θετικό), απαιτείται η κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση, καθώς και επιβεβαιωτικός έλεγχος όπου ενδείκνυται.
Μπορείς να προγραμματίσεις το ραντεβού σου στο booking.mycheckpoint.gr.
Η σύφιλη θεραπεύεται – η έγκαιρη διάγνωση έχει σημασία
Η σύφιλη θεραπεύεται με κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή, με την πενικιλίνη να αποτελεί τη θεραπεία πρώτης επιλογής στις περισσότερες περιπτώσεις. Η αγωγή καθορίζεται από επαγγελματία υγείας ανάλογα με το στάδιο της λοίμωξης και το ιατρικό ιστορικό.
Η αύξηση των περιστατικών σύφιλης υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει έγκυρη ενημέρωση και εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες εξέτασης. Ο τακτικός έλεγχος, η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία προστατεύουν τόσο τη δική σου υγεία όσο και την υγεία των σεξουαλικών συντρόφων σου.
Όλα τα παραπάνω αποτελούν μια ακόμη υπενθύμιση: η φροντίδα της σεξουαλικής υγείας δεν χρειάζεται να συνδέεται με ντροπή ή αμηχανία. Ενημερώσου, εξετάσου και απευθύνσου σε επαγγελματίες υγείας όταν χρειάζεσαι καθοδήγηση.
Περισσότερες πληροφορίες για τη σύφιλη και άλλα θέματα σεξουαλικής υγείας θα βρεις στο www.mycheckpoint.gr.
Την Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, από τις 17:00 ως τις 21:00, η κινητή μονάδα του Checkpoint θα βρίσκεται στον πεζόδρομο Μαρίκας Κοτοπούλη δίπλα στην πλατεία Ομονοίας δίνοντάς σου την ευκαιρία να κάνεις επιτόπου την εξέταση για σύφιλη δωρεάν και γρήγορα.
