Το Πόρτο αναδείχθηκε η πιο φιλική πόλη της Ευρώπης για το 2026, σύμφωνα με τους αναγνώστες του Condé Nast Traveller. Πίσω από μια ταξιδιωτική διάκριση, όμως, βρίσκεται ένα ζήτημα με ουσιαστική σημασία για τη δημόσια υγεία: η κοινωνική σύνδεση και ο ρόλος της στην ψυχική και σωματική ευεξία.
Μια πόλη δεν γίνεται αξέχαστη μόνο για τα όμορφα κτίρια, τα αξιοθέατα ή το καλό φαγητό της. Συχνά, αυτό που μένει στον επισκέπτη είναι η αίσθηση ότι τον υποδέχθηκαν με ζεστασιά, ότι μπορούσε να καθίσει σε ένα καφέ και να αισθανθεί μέρος της καθημερινότητας ή ότι βρήκε ευκαιρίες για ουσιαστική επαφή με τους ανθρώπους γύρω του.
Αυτή την πλευρά της ταξιδιωτικής εμπειρίας ανέδειξε η φετινή κατάταξη του Condé Nast Traveller, στην οποία το Πόρτο της Πορτογαλίας κατέκτησε την πρώτη θέση ανάμεσα στις πιο φιλικές πόλεις της Ευρώπης, με βαθμολογία 98,33%. Στη δεύτερη θέση βρέθηκε η Λισαβόνα, ενώ την πρώτη πεντάδα συμπλήρωσαν το Άμστερνταμ, η Στοκχόλμη και η Βαλέτα. Η κατάταξη βασίζεται στις ψήφους των αναγνωστών του περιοδικού και αποτυπώνει τις δικές τους ταξιδιωτικές εμπειρίες, όχι κάποια επιστημονική αξιολόγηση της υγείας ή της ευτυχίας των κατοίκων. https://www.cntraveller.com/gallery/friendliest-cities-europe-2026
Για το Infohealth, ωστόσο, η συγκεκριμένη διάκριση αποτελεί αφορμή για ένα ευρύτερο ερώτημα: τι σημαίνει για την υγεία μας να ζούμε σε ένα περιβάλλον όπου υπάρχουν ευκαιρίες για ανθρώπινη επαφή, κοινωνική συμμετοχή και αίσθηση του ανήκειν;
Η κοινωνική σύνδεση είναι ζήτημα δημόσιας υγείας
Η μοναξιά δεν αφορά μόνο το συναίσθημα ούτε είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει ότι η κοινωνική σύνδεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την υγεία και την ευεξία, ενώ η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση συνδέονται με επιπτώσεις τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά. Οι συνέπειες της παρατεταμένης κοινωνικής αποσύνδεσης συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και άγχους, αλλά και με προβλήματα σωματικής υγείας, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα και διαβήτη τύπου 2. Η σχετική έκθεση της Επιτροπής του ΠΟΥ για την Κοινωνική Σύνδεση εκτιμά ότι η μοναξιά συνδέεται με περίπου 871.000 θανάτους ετησίως, βάσει των διαθέσιμων δεδομένων και των μεθόδων υπολογισμού που παρουσιάζονται στην έκθεση. https://www.who.int/teams/social-determinants-of-health/demographic-change-and-healthy-ageing/social-isolation-and-loneliness
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που περνά χρόνο μόνος του κινδυνεύει να εμφανίσει κάποιο πρόβλημα υγείας. Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να ζει μόνος και να έχει ένα πλούσιο δίκτυο σχέσεων, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να περιβάλλεται καθημερινά από κόσμο και να αισθάνεται ότι δεν έχει κανέναν με τον οποίο μπορεί να μοιραστεί όσα τον απασχολούν.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς ο αριθμός των ανθρώπων που συναντάμε, αλλά η ποιότητα των σχέσεων, η συναισθηματική υποστήριξη και η δυνατότητα να αισθανόμαστε ότι έχουμε θέση σε μια κοινότητα.
Τι ρόλο παίζει η πόλη στην καθημερινή μας ευεξία;
Το αστικό περιβάλλον μπορεί να διευκολύνει ή να δυσκολέψει την κοινωνική επαφή. Οι δημόσιοι χώροι, οι πεζόδρομοι, τα πάρκα, οι πλατείες, οι πολιτιστικές δραστηριότητες και οι χώροι συνάντησης δημιουργούν ευκαιρίες για να βγούμε από το σπίτι και να συναντήσουμε άλλους ανθρώπους.
Αντίθετα, η έλλειψη ασφαλών και προσβάσιμων δημόσιων χώρων, οι μεγάλες αποστάσεις, η δυσκολία μετακίνησης και η περιορισμένη πρόσβαση σε δραστηριότητες μπορούν να κάνουν την καθημερινή κοινωνική συμμετοχή πιο δύσκολη, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία ή ανθρώπους που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
Η φιλικότητα μιας πόλης, όπως την αντιλαμβάνεται ένας επισκέπτης, δεν ταυτίζεται με την ποιότητα ζωής όλων των κατοίκων της. Αποτελεί, ωστόσο, μια αφορμή να εξετάσουμε αν οι πόλεις μας προσφέρουν πραγματικές δυνατότητες συνάντησης, συμμετοχής και αλληλεπίδρασης.
Το Πόρτο, με τις γειτονιές του, τις πλατείες και την καθημερινή ζωή γύρω από τον ποταμό Ντούρο, προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πόλης που εκτιμούν ιδιαίτερα οι ταξιδιώτες για την ατμόσφαιρα και τη φιλοξενία της. Η διάκριση δεν αποδεικνύει ότι το συγκεκριμένο αστικό περιβάλλον εξασφαλίζει καλύτερη υγεία, υπενθυμίζει όμως ότι η εμπειρία ενός τόπου διαμορφώνεται και από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν.
Οι μικρές επαφές που έχουν τη δική τους αξία
Η κοινωνική σύνδεση δεν απαιτεί απαραίτητα στενές φιλίες ή ένα μεγάλο κοινωνικό δίκτυο. Μπορεί να ξεκινά από μια συζήτηση με έναν γείτονα, μια σταθερή συνάντηση με φίλους, τη συμμετοχή σε μια πολιτιστική ή αθλητική δραστηριότητα, τον εθελοντισμό ή την επαφή με ανθρώπους που μοιράζονται κοινά ενδιαφέροντα.
Αυτές οι επαφές δεν αποτελούν από μόνες τους θεραπεία για τη μοναξιά ή για προβλήματα ψυχικής υγείας. Μπορούν, ωστόσο, να συμβάλουν στη δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος και να ενισχύσουν το αίσθημα ότι κάποιος δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει τα πάντα μόνος του.
Σημαντικό ρόλο έχει και η πρόσβαση σε υπηρεσίες και δραστηριότητες που επιτρέπουν στους ανθρώπους να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή, ανεξάρτητα από την ηλικία, την οικονομική τους κατάσταση ή τις κινητικές τους δυνατότητες. Γι’ αυτό και η αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ατομική προσπάθεια. Χρειάζονται κοινότητες και πόλεις που διευκολύνουν έμπρακτα την επαφή.
Η υγεία δεν αφορά μόνο το άτομο
Η αναγνώριση του Πόρτο ως της πιο φιλικής πόλης της Ευρώπης δεν αποτελεί δείκτη δημόσιας υγείας. Φέρνει, όμως, στο προσκήνιο μια διάσταση της καθημερινότητας που συχνά παραβλέπεται όταν μιλάμε για ευεξία: το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε και οι σχέσεις που μπορούμε να αναπτύξουμε.
Η πρόληψη δεν περιορίζεται στις ιατρικές εξετάσεις, στη σωματική δραστηριότητα ή στη διατροφή. Περιλαμβάνει και τις κοινωνικές συνθήκες που επιτρέπουν στους ανθρώπους να συμμετέχουν, να επικοινωνούν και να αναζητούν υποστήριξη όταν τη χρειάζονται.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να ανακηρύξουμε μια πόλη ως την πιο υγιή επειδή θεωρείται φιλόξενη. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι η ανθρώπινη σύνδεση αποτελεί ουσιαστικό μέρος της ποιότητας ζωής και ότι η δημιουργία κοινοτήτων στις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να συναντιούνται και να αισθάνονται αποδεκτοί αξίζει να αντιμετωπίζεται ως προτεραιότητα δημόσιας υγείας.
Διαβάστε επίσης
Ιαματικές πηγές στην Ελλάδα: 6 προορισμοί που συνδυάζουν ταξίδι και ευεξία
