Τι έδειξε μεγάλη μελέτη φάσης ΙΙΙ και πώς μια θεραπεία που σχεδιάζεται με βάση τα μοναδικά χαρακτηριστικά κάθε όγκου φέρνει την εξατομικευμένη Ιατρική ένα βήμα πιο κοντά στην καθημερινή κλινική πράξη

Μια σημαντική εξέλιξη στην εξατομικευμένη αντιμετώπιση του καρκίνου φέρνει στο προσκήνιο το μελάνωμα. Τα πρώτα αποτελέσματα της διεθνούς μελέτης φάσης ΙΙΙ INTerpath-001 έδειξαν ότι μια εξατομικευμένη θεραπεία νεοαντιγόνων με βάση το mRNA, όταν προστίθεται στην ανοσοθεραπεία, μπορεί να μειώσει περαιτέρω τον κίνδυνο υποτροπής και απομακρυσμένης μετάστασης σε ασθενείς με πλήρως εξαιρεθέν μελάνωμα υψηλού κινδύνου.

Η μελέτη αποτελεί ορόσημο, καθώς πρόκειται για την πρώτη θετική μελέτη φάσης ΙΙΙ αυτού του τύπου εξατομικευμένης θεραπείας και για την πρώτη μελέτη φάσης ΙΙΙ που δείχνει κλινικά σημαντικό όφελος μιας εξατομικευμένης θεραπείας νεοαντιγόνων με βάση το mRNA σε αυτό το θεραπευτικό πλαίσιο.

Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι η νέα θεραπεία είναι ήδη διαθέσιμη στους ασθενείς. Η μελέτη συνεχίζεται για την αξιολόγηση και άλλων σημαντικών καταληκτικών σημείων, μεταξύ των οποίων και η συνολική επιβίωση, ενώ οι εταιρείες έχουν ανακοινώσει ότι θα προχωρήσουν στις απαραίτητες διαδικασίες για την αξιολόγηση από τις ρυθμιστικές αρχές.

Ένα διαφορετικό μοντέλο θεραπείας

Για τη σημασία της εξέλιξης μιλά στο InfoHealth η Δήμητρα Καναλουπίτη, ηπατολόγος-ογκολόγος και Διευθύντρια της Δ’ Ογκολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου ΙΑΣΩ.

Όπως εξηγεί, η συγκεκριμένη προσέγγιση έρχεται να απαντήσει σε ένα από τα βασικά ζητούμενα της σύγχρονης ογκολογίας: πώς μπορεί η θεραπεία να προσαρμοστεί όσο το δυνατόν περισσότερο στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ασθενούς και του δικού του όγκου.

Στους ασθενείς με μελάνωμα υψηλού κινδύνου, η χειρουργική αφαίρεση του όγκου δεν εξαλείφει πάντοτε την πιθανότητα να επιστρέψει η νόσος. Για τον λόγο αυτό μπορεί να χορηγηθεί επικουρική θεραπεία, με στόχο να μειωθεί ο κίνδυνος υποτροπής ή εμφάνισης μεταστάσεων.

Η νέα μελέτη εξέτασε εάν η προσθήκη μιας εξατομικευμένης θεραπείας νεοαντιγόνων με βάση το mRNA στην ανοσοθεραπεία μπορεί να προσφέρει επιπλέον προστασία.

Στην πρώτη ανάλυση, ο συνδυασμός πέτυχε το βασικό καταληκτικό σημείο της μελέτης, δηλαδή βελτίωση στην επιβίωση χωρίς υποτροπή, αλλά και ένα βασικό δευτερεύον καταληκτικό σημείο, την επιβίωση χωρίς απομακρυσμένη μετάσταση. Δεν αναφέρθηκαν νέα σήματα ασφάλειας.

Η κ. Καναλουπίτη υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι χρειάζεται συγκρατημένη αισιοδοξία. Τα δεδομένα συνολικής επιβίωσης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα και απαιτείται μεγαλύτερη παρακολούθηση των ασθενών προκειμένου να γνωρίζουμε εάν η συγκεκριμένη προσέγγιση μεταφράζεται τελικά και σε μεγαλύτερη επιβίωση.

Δεν πρόκειται για προληπτικό εμβόλιο

Ο όρος «εμβόλιο κατά του καρκίνου» χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει αυτές τις νέες θεραπείες, μπορεί όμως να δημιουργήσει λανθασμένη εντύπωση.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν είναι προληπτικό εμβόλιο. Δεν χορηγείται σε υγιείς ανθρώπους για να αποτρέψει την εμφάνιση μελανώματος. Πρόκειται για θεραπευτική προσέγγιση που αφορά ασθενείς οι οποίοι έχουν ήδη διαγνωστεί με μελάνωμα υψηλού κινδύνου και έχουν υποβληθεί σε χειρουργική αφαίρεση του όγκου.

Η μεγάλη διαφορά βρίσκεται στην εξατομίκευση.

Η θεραπεία σχεδιάζεται με βάση τα μοναδικά γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς. Για τον σκοπό αυτό αναλύεται δείγμα του όγκου και συγκρίνεται με υγιή κύτταρα από το ίδιο άτομο.

Με αυτόν τον τρόπο οι ερευνητές μπορούν να εντοπίσουν μεταλλάξεις που χαρακτηρίζουν τα καρκινικά κύτταρα του συγκεκριμένου ασθενούς. Από αυτές επιλέγονται τα λεγόμενα νεοαντιγόνα – νέα χαρακτηριστικά που δημιουργούνται από τις μεταλλάξεις των καρκινικών κυττάρων και μπορούν να αποτελέσουν στόχο για το ανοσοποιητικό σύστημα.

Στη συνέχεια δημιουργείται ένα εξατομικευμένο mRNA «blueprint», δηλαδή μια γενετική οδηγία σχεδιασμένη ειδικά για τον συγκεκριμένο όγκο.

Μετά τη χορήγησή της, στόχος είναι το ανοσοποιητικό σύστημα να «εκπαιδευτεί» ώστε να αναγνωρίζει καλύτερα αυτά τα χαρακτηριστικά και να ενεργοποιεί Τ-λεμφοκύτταρα εναντίον των καρκινικών κυττάρων που τα φέρουν.

Από τη θεραπεία «για όλους» στη θεραπεία του συγκεκριμένου όγκου

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή που συντελείται τα τελευταία χρόνια στην ογκολογία.

«Η μεγάλη διαφορά είναι ότι δεν αντιμετωπίζουμε πλέον τον καρκίνο ως μία ενιαία νόσο», εξηγεί η Δήμητρα Καναλουπίτη.

Η σύγχρονη ογκολογία έχει ήδη περάσει από θεραπείες που βασίζονταν κυρίως στο όργανο όπου εμφανιζόταν ο καρκίνος σε μια πολύ πιο σύνθετη προσέγγιση, όπου λαμβάνονται υπόψη οι μοριακές και γενετικές ιδιαιτερότητες του κάθε όγκου.

Η ανοσοθεραπεία, οι στοχευμένες θεραπείες και η γονιδιωματική ανάλυση έχουν αλλάξει σημαντικά το θεραπευτικό τοπίο. Η εξατομικευμένη θεραπεία νεοαντιγόνων με βάση το mRNA επιχειρεί να πάει αυτή τη λογική ακόμη ένα βήμα παραπέρα: να σχεδιάσει μια θεραπευτική «οδηγία» πάνω στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καρκίνου ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.

«Για πάρα πολλά χρόνια, η ογκολογική κοινότητα προσδοκούσε, μέσα από τη διαρκή κλινική έρευνα, να αναδείξει εξατομικευμένες θεραπείες που θα κατευθύνονται από τα γενετικά χαρακτηριστικά του εκάστοτε ασθενούς και του συγκεκριμένου όγκου», αναφέρει η κ. Καναλουπίτη.

Θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλους καρκίνους;

Η τεχνογνωσία που αναπτύσσεται γύρω από τις εξατομικευμένες θεραπείες νεοαντιγόνων με βάση το mRNA ήδη διερευνάται και σε άλλες μορφές καρκίνου. Αντίστοιχες προσεγγίσεις μελετώνται, μεταξύ άλλων, σε καρκίνους του πνεύμονα και της ουροδόχου κύστης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ίδια θεραπεία θα έχει την ίδια αποτελεσματικότητα σε κάθε μορφή καρκίνου. Κάθε καρκίνος έχει διαφορετική βιολογία, διαφορετικό μικροπεριβάλλον και διαφορετικά μοριακά χαρακτηριστικά.

Η βασική ιδέα, όμως, είναι κοινή: να εντοπιστούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καρκίνου κάθε ασθενούς και να αξιοποιηθούν ώστε το ανοσοποιητικό σύστημα να μπορεί να τον αναγνωρίσει πιο αποτελεσματικά.

Ένα πολλά υποσχόμενο, αλλά όχι ακόμη ολοκληρωμένο βήμα

Τα αποτελέσματα της INTerpath-001 είναι αναμφίβολα σημαντικά για την έρευνα στην ογκολογία. Ταυτόχρονα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση πως βρισκόμαστε ήδη μπροστά σε μια καθιερωμένη θεραπεία.

Τα πλήρη δεδομένα της μελέτης δεν έχουν ακόμη παρουσιαστεί και η συνολική επιβίωση παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα. Παράλληλα, η εξατομικευμένη παραγωγή μιας θεραπείας για κάθε ασθενή αποτελεί από μόνη της μια σύνθετη διαδικασία, που θα πρέπει να αποδειχθεί ότι μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Η κατεύθυνση, πάντως, είναι σαφής. Η ογκολογία απομακρύνεται σταδιακά από την αντίληψη ότι ένας συγκεκριμένος τύπος καρκίνου αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους και κινείται προς θεραπείες που λαμβάνουν υπόψη όλο και περισσότερες πληροφορίες για τον συγκεκριμένο ασθενή και τον συγκεκριμένο όγκο.

Και αυτή ίσως είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που φέρνει η νέα εποχή της εξατομικευμένης Ιατρικής: ο καρκίνος δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο με βάση το πού βρίσκεται, αλλά όλο και περισσότερο με βάση το ποιος ακριβώς είναι.

Διαβάστε επίσης

Καρκίνος και άσκηση: Τα εντυπωσιακά ευρήματα νέας μελέτης

Γονιδιακά τεστ και προσωποποιημένη πρόληψη: H επόμενη ημέρα στην Ογκολογία