Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία από τις πιο δύσκολες μορφές καρκίνου. Συχνά εντοπίζεται σε προχωρημένο στάδιο, ενώ για πολλά χρόνια οι θεραπευτικές επιλογές ήταν περιορισμένες και βασίζονταν κυρίως στη χημειοθεραπεία.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η εικόνα αρχίζει να αλλάζει. Νέα φάρμακα που στοχεύουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις του όγκου, πιο εξελιγμένες μορφές ακτινοθεραπείας και νέοι συνδυασμοί θεραπειών ανοίγουν έναν δρόμο προς μια πιο εξατομικευμένη αντιμετώπιση της νόσου.
Ένα νέο φάρμακο που «χτυπά» μια βασική μετάλλαξη
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι στο επίκεντρο των πρόσφατων εξελίξεων βρίσκεται το daraxonrasib (Rasonque), ένας νέος αναστολέας RAS(ON), σχεδιασμένος να αναστέλλει την ενεργοποιημένη μορφή της πρωτεΐνης RAS και επομένως να παρεμβαίνει σε έναν από τους σημαντικότερους μοριακούς μηχανισμούς που οδηγούν την ανάπτυξη του παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος. Οι μεταλλάξεις του KRAS αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα της νόσου και ανιχνεύονται στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων. Παρά την κεντρική τους σημασία στην καρκινογένεση, οι πρωτεΐνες RAS θεωρούνταν επί δεκαετίες ουσιαστικά μη θεραπευτικοί στόχοι.
Γιατί έχει σημασία αυτό; Οι μεταλλάξεις στο γονίδιο KRAS εντοπίζονται στη μεγάλη πλειονότητα των καρκίνων του παγκρέατος και παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την εξέλιξη της νόσου. Για δεκαετίες, όμως, η RAS θεωρούνταν ένας στόχος που ήταν εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστεί με φάρμακα.
Η πρόσφατη έγκριση του daraxonrasib από τον αμερικανικό FDA αποτελεί, επομένως, σημαντική εξέλιξη. Το φάρμακο αφορά ενήλικες με μεταστατικό καρκίνο του παγκρέατος που έχουν ήδη λάβει τουλάχιστον μία συστηματική θεραπεία, καθώς και ασθενείς που δεν μπορούν να λάβουν συγκεκριμένους συνδυασμούς συστηματικής θεραπείας.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει στην πράξη πόσο σημαντικό γίνεται πλέον να γνωρίζουμε τα μοριακά χαρακτηριστικά ενός όγκου. Δεν έχουν όλοι οι καρκίνοι του παγκρέατος την ίδια βιολογία και, επομένως, δεν είναι απαραίτητο να αντιμετωπίζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Όταν ένας όγκος δεν μπορεί αρχικά να χειρουργηθεί
Νέα δεδομένα υπάρχουν και για ασθενείς με τοπικά προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος, όταν δηλαδή ο όγκος δεν μπορεί αρχικά να αφαιρεθεί χειρουργικά, μεταξύ άλλων επειδή έχει επηρεάσει μεγάλα αγγεία.
Σε πρόσφατη μελέτη, οι ασθενείς έλαβαν αρχικά συστηματική θεραπεία και, όταν ο όγκος παρέμενε ανεγχείρητος, ακολούθησε στοχευμένη ακτινοθεραπεία σε συνδυασμό με καπεσιταβίνη.
Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά: σε ένα μέρος των ασθενών η θεραπεία επέτρεψε τελικά να γίνει χειρουργική επέμβαση. Ωστόσο, η θεραπεία δεν ήταν χωρίς κινδύνους, καθώς καταγράφηκαν σημαντικές παρενέργειες.
Το εύρημα αυτό είναι σημαντικό γιατί δείχνει ότι σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να υπάρχει ένας επιπλέον δρόμος: ένας όγκος που αρχικά θεωρείται μη χειρουργήσιμος ενδέχεται, μετά από κατάλληλη θεραπεία, να γίνει χειρουργήσιμος. Πρόκειται όμως για προσέγγιση που χρειάζεται σωστή επιλογή ασθενών και εμπειρία από εξειδικευμένα κέντρα.
Χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και ανοσοθεραπεία μαζί;
Ένα ακόμη πεδίο έρευνας είναι ο συνδυασμός διαφορετικών θεραπειών. Σε μία μικρή μελέτη, ασθενείς με οριακά χειρουργήσιμο ή τοπικά προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος έλαβαν χημειοθεραπεία σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία, ενώ σε ορισμένους προστέθηκε και μία πιο στοχευμένη μορφή ακτινοθεραπείας, η λεγόμενη στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σώματος (SBRT).
Σε έξι ασθενείς κατέστη δυνατή η χειρουργική αφαίρεση του όγκου και σε όλους η επέμβαση πέτυχε πλήρη αφαίρεση με καθαρά μικροσκοπικά όρια. Παράλληλα, οι ασθενείς που είχαν λάβει SBRT παρέμειναν κατά μέσο όρο περισσότερο διάστημα χωρίς επιδείνωση της νόσου. Ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε σημαντική διαφορά στη συνολική επιβίωση.
Επειδή η μελέτη ήταν μικρή και δεν ήταν τυχαιοποιημένη, τα αποτελέσματα δεν αρκούν ακόμη για να θεωρηθεί αυτή η προσέγγιση καθιερωμένη θεραπεία. Χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες για να επιβεβαιωθεί το όφελος.
Και οι θεραπείες που δεν αποδίδουν έχουν σημασία
Στην έρευνα για τον καρκίνο δεν υπάρχουν μόνο θετικά αποτελέσματα. Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουμε ποιες θεραπείες δεν φαίνεται να προσφέρουν το αναμενόμενο όφελος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μελέτη μιας στοχευμένης θεραπείας σε μικρό αριθμό ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος που εμφάνιζαν HER2.
Παρότι το HER2 αποτελεί γνωστό θεραπευτικό στόχο σε άλλους τύπους καρκίνου, τα αποτελέσματα στον καρκίνο του παγκρέατος δεν ήταν αντίστοιχα ενθαρρυντικά. Αυτό υπενθυμίζει κάτι πολύ σημαντικό: το γεγονός ότι ένας όγκος διαθέτει έναν συγκεκριμένο μοριακό στόχο δεν σημαίνει αυτόματα ότι ένα φάρμακο που λειτουργεί σε άλλον καρκίνο θα λειτουργήσει και στο πάγκρεας. Κάθε μορφή καρκίνου έχει τη δική της βιολογία.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους ασθενείς;
Η χημειοθεραπεία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας για πολλούς ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος. Αυτό δεν έχει αλλάξει. Αυτό που αλλάζει σταδιακά είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγεται η θεραπεία.
Οι γιατροί έχουν πλέον περισσότερα δεδομένα για να εξετάσουν:
- ποια μοριακά χαρακτηριστικά έχει ο όγκος,
- σε ποιο στάδιο βρίσκεται η νόσος,
- αν μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά,
- πώς ανταποκρίνεται στις προηγούμενες θεραπείες,
- και ποια είναι η γενικότερη κατάσταση του ασθενούς.
Με βάση αυτά τα στοιχεία, η θεραπεία μπορεί να προσαρμόζεται περισσότερο στις ανάγκες και στα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.
Ένα βήμα προς την εξατομικευμένη θεραπεία
Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία σοβαρή και δύσκολη νόσος. Οι νέες εξελίξεις δεν σημαίνουν ότι έχει βρεθεί μία θεραπεία που αντιμετωπίζει οριστικά το πρόβλημα.
Δείχνουν, όμως, ότι η θεραπευτική προσέγγιση γίνεται σταδιακά πιο εξατομικευμένη.
Από την προσπάθεια να αντιμετωπίζονται όλοι οι ασθενείς με περίπου τον ίδιο τρόπο, η Ογκολογία περνά σε μία εποχή όπου εξετάζεται όλο και περισσότερο η μοριακή ταυτότητα του όγκου, η έκταση της νόσου και η ανταπόκριση κάθε ασθενούς στη θεραπεία.
Και αυτή η αλλαγή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική για το μέλλον της αντιμετώπισης του καρκίνου του παγκρέατος.
Διαβάστε επίσης
Πόσα λεπτά άσκησης ενεργοποιούν αντικαρκινικά σήματα σύμφωνα με νέα έρευνα
