Οι γεωπολιτικές εξελίξεις επιβάλλουν νέες δαπάνες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η πρόληψη και η φροντίδα, όμως, χρειάζονται δεσμεύσεις που αντέχουν περισσότερο από τη διάρκεια μιας υγιειονομικής κρίσης.
Κάθε εποχή έχει τις δικές της επείγουσες ανάγκες. Στην πανδημία, η Ευρώπη αναγκάστηκε να επανεξετάσει την ετοιμότητά της, τη συνεργασία μεταξύ των συστημάτων υγείας και την πρόσβαση σε κρίσιμα φάρμακα και υγειονομικό υλικό. Το EU4Health, το αυτοτελές ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την υγεία της περιόδου 2021-2027, δημιουργήθηκε ως μέρος αυτής της «απάντησης». Η υγεία απέκτησε μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα, μαζί με την αναγνώριση ότι οι εθνικές δυνατότητες χρειάζονται ευρωπαϊκή υποστήριξη.
Σήμερα, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στρέφουν την προσοχή στην άμυνα, την ασφάλεια και τη δυνατότητα της Ευρώπης να στηρίζεται περισσότερο στις δικές της δυνάμεις. Υπάρχουν σοβαροί λόγοι γι’ αυτή τη στροφή. Η προστασία των πολιτών απαιτεί προετοιμασία, υποδομές, συνεργασία και χρήματα. Η συζήτηση για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό αποτυπώνει ήδη αυτή την κατεύθυνση.
Το ζήτημα είναι πόσο εύκολα οι ανάγκες που αναγνωρίστηκαν στην προηγούμενη κρίση υποχωρούν όταν εμφανίζεται η επόμενη.
Στις συζητήσεις που είχαμε με Έλληνες ευρωβουλευτές στο Στρασβούργο, στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής αποστολής για την Ολομέλεια του Σεπτεμβρίου, αυτός ο προβληματισμός ήταν παρών. Ποια θέση θα έχει η υγεία στη νέα κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων; Και πόσο ασφαλής θα είναι η χρηματοδότησή της όταν καλείται να συνυπάρξει με άλλες, πολιτικά ισχυρές προτεραιότητες;
Η πρόταση της Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034 προβλέπει την ενσωμάτωση του EU4Health στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας. Η αλλαγή παραμένει υπό διαπραγμάτευση. Επομένως, θα ήταν πρόωρο να προεξοφλήσουμε την τελική χρηματοδότηση ή να παρουσιάσουμε κάθε πιθανή συνέπεια ως βεβαιότητα. Υπάρχει, όμως, ήδη λόγος να ζητούνται συγκεκριμένες εγγυήσεις για τη δημόσια υγεία μέσα στο νέο πλαίσιο.
Η σύνδεση με την ανταγωνιστικότητα μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για την έρευνα, τη βιοτεχνολογία και την ανάπτυξη θεραπειών. Η Ευρώπη χρειάζεται αυτή την πρόοδο. Χρειάζεται εξίσου να χρηματοδοτεί όσα έχουν μεγάλη κοινωνική αξία, ακόμη κι όταν δεν καταλήγουν σε ένα προϊόν με εμπορική προοπτική: την ενημέρωση, την πρόληψη, τη συνεργασία για σπάνια νοσήματα, τη συμμετοχή των ασθενών στις αποφάσεις.
Η επένδυση στην υγεία απαιτεί χρόνο και συνέχεια. Ένα πρόγραμμα πρόληψης χρειάζεται σταθερή εφαρμογή. Μια συνεργασία μεταξύ εξειδικευμένων κέντρων χρειάζεται ανθρώπους και υποδομές που θα παραμείνουν διαθέσιμοι. Η υποστήριξη ενός ασθενούς με χρόνιο νόσημα εκτείνεται σε χρόνια, συχνά σε ολόκληρη τη ζωή του. Οι ανάγκες αυτές συνεχίζονται ανεξάρτητα από το θέμα που κυριαρχεί κάθε φορά στην ευρωπαϊκή ατζέντα.
Συρρίκνωση της υγείας όταν η Ευρώπη γερνά
Και η δημογραφική πραγματικότητα κάνει αυτή τη συνέχεια ακόμη πιο αναγκαία. Σύμφωνα με τη Eurostat, την 1η Ιανουαρίου 2025 το 22% του πληθυσμού της ΕΕ ήταν ηλικίας 65 ετών και άνω. Η διάμεση ηλικία είχε φτάσει τα 44,9 έτη. Η Ευρώπη γερνά και ο σχεδιασμός της οφείλει να λαμβάνει υπόψη τη φροντίδα, την αυτονομία και την ποιότητα ζωής σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Η συζήτηση αφορά εξίσου τις νεότερες γενιές. Τα παιδιά και οι νέοι πρέπει να μεγαλώνουν με πρόσβαση στην πρόληψη, σε αξιόπιστη ενημέρωση, σε υποστήριξη της ψυχικής υγείας και σε έγκαιρη φροντίδα. Να μαθαίνουν ότι μπορούν να ζητήσουν βοήθεια και να τη βρίσκουν. Να αισθάνονται ότι η προστασία της υγείας τους αποτελεί μια σταθερή δημόσια δέσμευση.
Η ευθύνη για την οργάνωση της περίθαλψης παραμένει πρωτίστως στα κράτη. Η ευρωπαϊκή συνεργασία, ωστόσο, έχει ιδιαίτερη αξία εκεί όπου οι δυνατότητες μιας χώρας χρειάζονται ενίσχυση. Γι’ αυτό και η συζήτηση για τη θέση της υγείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό έχει πρακτικό αντίκρισμα, πέρα από τις ονομασίες των προγραμμάτων.
Η ενίσχυση της άμυνας και η διατήρηση ισχυρών δεσμεύσεων για την υγεία πρέπει να συνυπάρξουν στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό. Οι διαθέσιμοι πόροι έχουν όρια και οι επιλογές είναι δύσκολες. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται να αποτυπωθεί καθαρά τι προστατεύεται, τι χρηματοδοτείται και με ποια διάρκεια.
Η Ευρώπη έχει λόγους να προετοιμάζεται για τις απειλές του σήμερα. Έχει και την ευθύνη να διατηρήσει όσα έμαθε από τις προηγούμενες κρίσεις. Στον προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας, η υγεία χρειάζεται αυτή τη συνέχεια: πόρους και δεσμεύσεις που θα παραμένουν σε ισχύ ακόμη κι όταν η προσοχή θα έχει στραφεί αλλού.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ελλάδα στην Προεδρία της ΕΕ: Το σχέδιο για το φάρμακο, τις ελλείψεις και τη βιοτεχνολογία
