Από τα εμβόλια και τις προληπτικές εξετάσεις μέχρι την αγωγή που παίρνουμε καθημερινά, το φθινόπωρο είναι μια καλή αφορμή για να δούμε τι χρειάζεται πραγματικά η υγεία μας πριν έρθει ο χειμώνας
Το φθινόπωρο δεν σηματοδοτεί μόνο την επιστροφή στην καθημερινότητα, στη δουλειά και στις σχολικές υποχρεώσεις. Είναι και μια καλή στιγμή για ένα μικρό «check-up» στις συνήθειες και στην πρόληψη που έχουμε αφήσει στην άκρη τους προηγούμενους μήνες.
Δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να κάνουμε εξετάσεις χωρίς λόγο ή να προγραμματίσουμε όλα τα διαθέσιμα εμβόλια. Σημαίνει, όμως, ότι αξίζει να θυμηθούμε τι έχουμε αμελήσει, τι πρέπει να επικαιροποιηθεί και τι έχει νόημα με βάση την ηλικία, το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου του καθενός.
Όπως επισημαίνει ο ειδικός παθολόγος Μανώλης Βουτσαδάκης, η πρόληψη δεν είναι μια λίστα που εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ο φθινοπωρινός προγραμματισμός της υγείας έχει αξία ακριβώς επειδή μας βοηθά να δούμε τι αφορά τον καθένα ξεχωριστά.
Εμβόλια: τι χρειάζεται να ξαναδούμε
Με την έναρξη της περιόδου των αναπνευστικών λοιμώξεων, ο εμβολιασμός είναι ίσως το πρώτο πράγμα που αξίζει να μπει στην ατζέντα.
Η γρίπη είναι το κατεξοχήν εποχικό εμβόλιο και χορηγείται κάθε χρόνο. Στο τελευταίο διαθέσιμο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων της χώρας, ο εμβολιασμός συστήνεται ιδιαίτερα στις ομάδες αυξημένου κινδύνου, μεταξύ άλλων στους ανθρώπους ηλικίας 60 ετών και άνω και σε άτομα με χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή. Για τους ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω συνιστώνται, όταν είναι διαθέσιμα, και ενισχυμένα αδρανοποιημένα τρισθενή εμβόλια γρίπης.
Η αλλεργία στο αυγό, επίσης, δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για να στερηθεί κάποιος τον αντιγριπικό εμβολιασμό. Υπάρχουν, μεταξύ άλλων, και εμβόλια που παράγονται σε κυτταροκαλλιέργειες, ενώ η επιλογή του κατάλληλου σκευάσματος μπορεί να συζητηθεί με τον γιατρό.
Όσο για την COVID-19, η σύνθεση των εμβολίων επικαιροποιείται καθώς αλλάζει ο ιός. Για τη σεζόν 2026/27, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων (EMA) έχει συστήσει την επικαιροποίηση των εμβολίων ώστε να στοχεύουν την παραλλαγή XFG. Το πότε και με ποιο ακριβώς σχήμα θα εφαρμοστούν οι συστάσεις στην Ελλάδα θα πρέπει να ακολουθήσει τις οδηγίες των ελληνικών υγειονομικών αρχών.
RSV: Όχι για όλους, όχι κάθε χρόνο
Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) έχει πλέον και για τους ενήλικες τη δική του θέση στην πρόληψη, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται εμβολιασμό.
Σύμφωνα με το ελληνικό πρόγραμμα, μία δόση συστήνεται σε όλους τους ανθρώπους ηλικίας 75 ετών και άνω, ενώ στην ηλικιακή ομάδα 60-74 ετών αφορά συγκεκριμένες ομάδες αυξημένου κινδύνου, όπως άτομα με ορισμένα σοβαρά καρδιαγγειακά ή χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, σοβαρή νεφρική νόσο, ανοσοκαταστολή και άλλες καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης. Το πρόγραμμα αναφέρει ότι τα διαθέσιμα εμβόλια προσφέρουν ανοσία διάρκειας τριών ετών.
Υπάρχει επίσης ειδική σύσταση για τον εμβολιασμό εγκύων σε συγκεκριμένο στάδιο της κύησης, με στόχο την προστασία του βρέφους από σοβαρή νόσηση κατά τους πρώτους μήνες της ζωής.
Πνευμονιόκοκκος: Ένα εμβόλιο που δεν είναι «εποχικό»
Ο πνευμονιόκοκκος συχνά συνδέεται στο μυαλό μας με τον χειμώνα και τις πνευμονίες, όμως ο εμβολιασμός εναντίον του δεν είναι ένα ετήσιο εποχικό ραντεβού.
Στο ελληνικό πρόγραμμα προβλέπεται μία δόση συζευγμένου πνευμονιοκοκκικού εμβολίου για τις ομάδες στις οποίες συστήνεται, μεταξύ άλλων για μεγαλύτερες ηλικίες και για ενήλικες με συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου. Αν έχει προηγηθεί παλαιότερος πνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός, το ιστορικό έχει σημασία και ο γιατρός είναι αυτός που θα κρίνει αν χρειάζεται επιπλέον δόση και πότε.
Έρπης ζωστήρας: Η ηλικία παίζει ρόλο
Ο έρπης ζωστήρας δεν αφορά μόνο όσους έχουν ήδη νοσήσει. Προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού της ανεμοβλογιάς που παραμένει στον οργανισμό και ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία.
Το ανασυνδυασμένο εμβόλιο χορηγείται σε δύο δόσεις και, σύμφωνα με το ελληνικό πρόγραμμα, αφορά τους ενήλικες ηλικίας 60 ετών και άνω, καθώς και νεότερα άτομα που ανήκουν σε συγκεκριμένες ομάδες ανοσοκαταστολής.
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει, παράλληλα, ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον για μια πιθανή σχέση του εμβολιασμού κατά του έρπητα ζωστήρα με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν σημαίνουν ότι το εμβόλιο αποτελεί σήμερα εμβόλιο πρόληψης της άνοιας. Πρόκειται για ένα ερευνητικό πεδίο που συνεχίζει να εξετάζεται.
Ιλαρά και ανεμοβλογιά: Μήπως υπάρχουν κενά που δεν γνωρίζουμε;
Ορισμένα εμβόλια δεν τα σκεφτόμαστε στην ενήλικη ζωή επειδή θεωρούμε ότι «τα έχουμε κάνει παιδιά». Δεν είναι πάντα τόσο απλό.
Για την ιλαρά, το ελληνικό πρόγραμμα συστήνει έλεγχο της εμβολιαστικής κάλυψης και, ανάλογα με το ιστορικό, μία ή δύο δόσεις MMR σε ενήλικες που έχουν γεννηθεί μετά το 1970. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο έλεγχος για επαγγελματίες υγείας και εκπαιδευτικούς, φοιτητές, ταξιδιώτες και άτομα που ζουν κοντά σε ανοσοκατεσταλμένους.
Ανάλογος έλεγχος μπορεί να χρειαστεί και για την ανεμοβλογιά. Το ελληνικό πρόγραμμα συστήνει δύο δόσεις σε ενήλικες που έχουν γεννηθεί μετά το 1990 και δεν διαθέτουν τεκμηριωμένη ανοσία, ενώ υπάρχουν και ειδικές ομάδες στις οποίες ο εμβολιασμός έχει ιδιαίτερη σημασία.
Και οι εξετάσεις που όλο αναβάλλουμε;
Ο φθινοπωρινός έλεγχος υγείας, βέβαια, δεν σταματά στα εμβόλια.
Αν υπάρχει κάποια προληπτική εξέταση που έχουμε αφήσει πίσω, το φθινόπωρο είναι μια καλή στιγμή να την επαναφέρουμε στο πρόγραμμα. Ο προληπτικός έλεγχος, όμως, δεν είναι ίδιος για όλους: εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο, το οικογενειακό και ατομικό ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου.
Το ίδιο ισχύει και για τις αιματολογικές εξετάσεις. Δεν χρειάζεται να κάνουμε ένα «πακέτο» εξετάσεων κάθε Σεπτέμβριο επειδή απλώς άλλαξε η εποχή. Έχει περισσότερο νόημα να συζητήσουμε με τον γιατρό μας ποιες εξετάσεις χρειάζονται πραγματικά και σε ποιο χρονικό διάστημα.
Μια ματιά και στα φάρμακα
Υπάρχει, τέλος, κάτι πολύ πρακτικό που συχνά ξεχνάμε: τι ακριβώς φάρμακα παίρνουμε. Αν μέσα στη χρονιά έχουν προστεθεί νέα φάρμακα, αν κάποια αγωγή έχει αλλάξει ή αν λαμβάνουμε πολλά διαφορετικά σκευάσματα, ένα σύντομο medication review μπορεί να είναι χρήσιμο. Ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους ανθρώπους, όπου η πολυφαρμακία είναι συχνότερη, αξίζει να ελέγχεται περιοδικά αν όλα τα φάρμακα εξακολουθούν να είναι απαραίτητα και αν υπάρχουν πιθανές αλληλεπιδράσεις.
Το φθινόπωρο, επομένως, δεν χρειάζεται να γίνει μια αφορμή για να «κάνουμε τα πάντα». Μπορεί να γίνει κάτι πολύ πιο χρήσιμο: μια υπενθύμιση να σταματήσουμε για λίγο και να δούμε τι έχουμε αφήσει πίσω. Ένα εμβόλιο που πρέπει να γίνει, μια προληπτική εξέταση που εκκρεμεί, μια αγωγή που χρειάζεται επανεκτίμηση ή ακόμη και μια συνήθεια που δεν μας κάνει καλό μπορεί να είναι αρκετός λόγος για ένα ραντεβού με τον γιατρό.
Η καλύτερη φθινοπωρινή προετοιμασία για τον χειμώνα δεν είναι να κάνουμε περισσότερα. Είναι να κάνουμε αυτά που πραγματικά χρειάζεται η δική μας υγεία.
Διαβάστε επίσης
Κοσμοϊατρική: Αρωγός στην πρόληψη του καρκίνου τραχήλου της μήτρας
Τα εμβόλια του μέλλοντος δεν θα αφορούν μόνο τα παιδιά – Η νέα εποχή της πρόληψης
