Γράφει η Ιωάννα Θεοδωρακοπούλου, PsyD, MSc, Counselling Psychologist – Psychotherapist / Infertility Counsellor, Head of Counselling services at SYNEIDOS (ioanna.thps@gmail.com)
Υπάρχουν γυναίκες που, αν παρατηρήσεις τη ζωή τους, μοιάζει να έχουν καταφέρει όλα –ή τα περισσότερα– από αυτά που οι κοινωνικές προσδοκίες ορίζουν ως επιτυχία. Έχουν καλή επαγγελματική πορεία, οικογένεια, οικονομική ανεξαρτησία, ανθρώπους που τις αγαπούν και μια καθημερινότητα που δείχνει οργανωμένη και γεμάτη. Κι όμως, κάποιες στιγμές αισθάνονται ένα ανεξήγητο κενό. Δεν μπορούν εύκολα να εξηγήσουν τι τους λείπει, ενώ συχνά αναφέρουν ότι δεν υπάρχει κάποιο μεγάλο πρόβλημα, μια απώλεια ή μια εμφανής δυσκολία. Σαν να μην έχουν έναν συγκεκριμένο λόγο για να είναι δυστυχισμένες. Και αυτό ακριβώς μπορεί να κάνει τη δυσφορία τους ακόμη πιο δύσκολη. Και πώς να μπορέσεις να παραδεχτείς άλλωστε ότι δεν αισθάνεσαι καλά, όταν θεωρητικά έχεις όλα όσα θα μπορούσες να επιθυμείς;
Έχουμε μάθει να συνδέουμε την ευτυχία με συγκεκριμένα ορόσημα, τα οποία αποτελούν σημαντικές πλευρές μιας ζωής. Όμως δεν αποτελούν εγγύηση συναισθηματικής πληρότητας. Μια γυναίκα μπορεί να είναι επιτυχημένη επαγγελματικά και ταυτόχρονα να αισθάνεται ότι δεν έχει προσωπικό χώρο. Μπορεί να αγαπά την οικογένειά της, αλλά να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τον εαυτό της πέρα από τον ρόλο της μητέρας ή της συντρόφου. Μπορεί να έχει ανθρώπους γύρω της και παρ’ όλα αυτά να βιώνει συναισθηματική μοναξιά. Η εξωτερική επιτυχία και η εσωτερική ικανοποίηση δεν ταυτίζονται πάντοτε. Και ίσως ένα από τα δυσκολότερα σημεία αυτής της εμπειρίας είναι ότι η γυναίκα δεν αισθάνεται πως δικαιούται να παραπονεθεί.
Μια φράση που χαρακτηριστικά μπορεί να εκφράζει μια βαθύτερη εσωτερική σύγκρουση, «Δεν μου λείπει τίποτα. Τότε γιατί δεν είμαι καλά;» Όταν η γυναίκα συγκρίνει τη δική της δυσφορία με τις δυσκολίες άλλων ανθρώπων, συχνά καταλήγει να ακυρώνει όσα αισθάνεται. Σκέφτεται ότι θα έπρεπε να είναι ευγνώμων, ότι δεν έχει πραγματικό λόγο να δυσανασχετεί ή ότι ίσως είναι υπερβολική. Όμως η ευγνωμοσύνη δεν αποκλείει τη δυσαρέσκεια. Μπορούμε να αναγνωρίζουμε όσα έχουμε και ταυτόχρονα να αισθανόμαστε ότι κάτι σημαντικό απουσιάζει. Η ψυχολογική δυσφορία δεν χρειάζεται πάντοτε να συνοδεύεται από μια αντικειμενικά μεγάλη δυσκολία για να είναι πραγματική. Μερικές φορές, μάλιστα, η ανάγκη να δείχνουμε ότι είμαστε καλά γίνεται ένα επιπλέον βάρος. Η γυναίκα δεν προσπαθεί μόνο να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ζωής της, αλλά και να διατηρήσει την εικόνα ότι είναι ικανοποιημένη από αυτήν.
Η σύγχρονη γυναίκα καλείται συχνά να ανταποκριθεί σε πολλαπλούς ρόλους. Να είναι επαγγελματικά επιτυχημένη, συναισθηματικά διαθέσιμη, καλή σύντροφος, επαρκής μητέρα, ενεργή φίλη και παράλληλα να φροντίζει τον εαυτό της. Η αυτοπραγμάτωση, η προσωπική ανάπτυξη και η αυτοφροντίδα έχουν γίνει σχεδόν πρόσθετες υποχρεώσεις. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια ζωή γεμάτη δραστηριότητες, αλλά με ελάχιστο χώρο για ουσιαστική επαφή με τις προσωπικές επιθυμίες. Κάποιες γυναίκες έχουν οργανώσει τόσο αποτελεσματικά τη ζωή τους γύρω από το τι χρειάζονται οι άλλοι, τι αναμένεται από εκείνες και τι θεωρείται επιτυχία, ώστε δυσκολεύονται να απαντήσουν σε μια απλή ερώτηση «Εγώ τι πραγματικά θέλω;» Όχι τι είναι σωστό να θέλω, τι θα με κάνει να φαίνομαι επιτυχημένη, τι θα ικανοποιήσει τους ανθρώπους γύρω μου. Αλλά τι έχει πραγματική συναισθηματική σημασία για εμένα.
Μια ενδιαφέρουσα ψυχολογική διάσταση αφορά τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή που επιλέγουμε και στη ζωή που αισθανόμαστε ότι οφείλουμε να έχουμε. Οι πρώιμες οικογενειακές εμπειρίες, τα κοινωνικά πρότυπα και οι προσδοκίες που εσωτερικεύουμε μπορούν να επηρεάσουν βαθιά τις επιλογές μας. Μπορεί να επιδιώκουμε την τελειότητα επειδή έχουμε συνδέσει την αποδοχή με την επίδοση. Να δυσκολευόμαστε να απογοητεύσουμε τους άλλους επειδή έχουμε μάθει ότι η αγάπη κερδίζεται μέσα από την προσαρμογή. Να συνεχίζουμε να κυνηγάμε στόχους ακόμη και όταν δεν μας εκφράζουν πια, επειδή έχουμε επενδύσει μεγάλο μέρος της ταυτότητάς μας σε αυτούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα που βιώνει ένα εσωτερικό κενό έχει κάποια ανεπίλυτη ψυχική σύγκρουση, αλλά σίγουρα αξίζει να αναρωτηθούμε πόσο από τη ζωή μας προκύπτει από προσωπική επιθυμία και πόσο από την ανάγκη να ανταποκριθούμε σε προσδοκίες.
Υπάρχει και μια διαφορετική μορφή μοναξιάς που δεν σχετίζεται απαραίτητα με την απουσία ανθρώπων, αλλά με την αίσθηση ότι δεν μπορείς να μοιραστείς αυτό που πραγματικά βιώνεις. Η γυναίκα που όλοι θεωρούν δυνατή, επιτυχημένη και ευτυχισμένη μπορεί να αισθάνεται ότι δεν έχει χώρο να εκφράσει τις αμφιβολίες της. Φοβάται ότι θα παρεξηγηθεί, ότι θα θεωρηθεί αχάριστη ή ότι θα απογοητεύσει όσους έχουν επενδύσει στην εικόνα της. Έτσι, διατηρεί την εξωτερική της λειτουργικότητα, ενώ η εσωτερική της εμπειρία παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατη. Κάποιες φορές δεν χρειάζεται να της υπενθυμίσει κανείς πόσα έχει καταφέρει. Χρειάζεται να μπορέσει να μιλήσει για όσα δεν αισθάνεται ότι έχει ζήσει.
Μήπως λοιπόν δεν χρειάζεται να αλλάξεις τη ζωή σου, αλλά τον τρόπο που τη συναντάς; Η αναζήτηση της εσωτερικής πληρότητας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε όσα έχουμε δημιουργήσει ή να ανατρέψουμε τη ζωή μας. Μπορεί να ξεκινά από κάτι πολύ πιο ουσιαστικό, όπως να αναγνωρίσουμε τι μας λείπει, ποιες ανάγκες έχουμε παραμερίσει και ποιες πλευρές του εαυτού μας δεν έχουν αρκετό χώρο να εκφραστούν. Να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει επιτυχία για εμάς. Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να έχει επιθυμίες που δεν σχετίζονται με την παραγωγικότητα ή τη χρησιμότητα. Να αναζητήσουμε σχέσεις στις οποίες δεν χρειάζεται διαρκώς να αποδεικνύουμε την αξία μας. Και, κυρίως, να μη θεωρούμε τη δυσφορία μας αχαριστία. Αν το αίσθημα κενού ή θλίψης επιμένει, επηρεάζει την καθημερινότητα ή συνοδεύεται από απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης, αξίζει να αναζητήσουμε την κατάλληλη επαγγελματική υποστήριξη. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να καταρρεύσουμε για να φροντίσουμε την ψυχική μας υγεία. Γιατί είναι άκρως σημαντικό να καταφέρουμε να μην χάσουμε την επαφή με τον εαυτό μας, μέσα σε όλα όσα καταφέραμε.
Διαβάστε επίσης
Άσκηση: Ο τρόπος που επηρεάζει τον εγκέφαλο και πώς λειτουργεί σαν «φάρμακο» για την ψυχική υγεία
