Περίπου 240 εκατομμύρια έφηβοι σε όλο τον κόσμο δεν καταφέρνουν να συμπληρώσουν ούτε μία ημέρα με τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας μέσα στην εβδομάδα. Τα κορίτσια εμφανίζουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα κίνησης σε σχέση με τα αγόρια, ενώ η παγκόσμια πρόοδος παραμένει ουσιαστικά στάσιμη εδώ και 15 χρόνια. Η νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη μελλοντική υγεία μιας ολόκληρης γενιάς.
Η εφηβεία θεωρείται μια περίοδος κατά την οποία η κίνηση, το παιχνίδι και η σωματική δραστηριότητα θα έπρεπε να αποτελούν φυσικό κομμάτι της καθημερινότητας. Ωστόσο, τα νέα παγκόσμια δεδομένα δείχνουν μια διαφορετική εικόνα: εκατοντάδες εκατομμύρια νέοι περνούν την εβδομάδα τους χωρίς να φτάνουν ούτε μία φορά στο συνιστώμενο επίπεδο καθημερινής σωματικής δραστηριότητας.
Σύμφωνα με τη νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), που δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026, ένας στους τέσσερις εφήβους ηλικίας 11 έως 17 ετών δεν ανέφερε καμία ημέρα κατά την οποία να συμπλήρωσε τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας την προηγούμενη εβδομάδα. Το ποσοστό αντιστοιχεί σε περίπου 240 εκατομμύρια νέους παγκοσμίως.
Η έκθεση με τίτλο «A generation missing out: global trends in adolescent physical activity, 2010–2025» βασίζεται σε 389 πληθυσμιακές έρευνες από 140 χώρες και περιοχές, στις οποίες συμμετείχαν περισσότεροι από 3,2 εκατομμύρια έφηβοι. Τα ευρήματα αποτυπώνουν μια ανησυχητική στασιμότητα: τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας των εφήβων έχουν αλλάξει ελάχιστα από το 2010, ενώ καμία χώρα δεν βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης του παγκόσμιου στόχου για μείωση της σωματικής αδράνειας κατά 15% έως το 2030.
Τα κορίτσια μένουν ακόμη πιο πίσω
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της έκθεσης αφορά τη διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Τα κορίτσια εμφανίζουν συστηματικά χαμηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας σε σχέση με τα αγόρια, σχεδόν σε όλες τις χώρες και τις γεωγραφικές περιοχές που εξετάστηκαν.
Ειδικότερα, το 28% των κοριτσιών δεν ανέφερε καμία ημέρα με τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης δραστηριότητας την προηγούμενη εβδομάδα, έναντι 22% των αγοριών. Αντίστοιχα, μόλις το 11% των κοριτσιών δήλωσε ότι ήταν σωματικά δραστήριο και τις επτά ημέρες, έναντι 17% των αγοριών.
Η διαφορά αυτή δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα. Οι ευκαιρίες συμμετοχής σε αθλητικές δραστηριότητες, η πρόσβαση σε ασφαλείς χώρους άθλησης, οι κοινωνικές προσδοκίες, οι οικονομικοί περιορισμοί και το σχολικό περιβάλλον μπορούν να επηρεάσουν το κατά πόσο ένα κορίτσι έχει τη δυνατότητα να εντάξει την κίνηση στην καθημερινότητά του.
Η αντιμετώπιση του χάσματος δεν αφορά, επομένως, μόνο την ενθάρρυνση των εφήβων να αθληθούν περισσότερο. Προϋποθέτει τη δημιουργία συνθηκών που επιτρέπουν στα κορίτσια να συμμετέχουν ισότιμα σε αθλητικές και άλλες δραστηριότητες, χωρίς εμπόδια που περιορίζουν τις επιλογές τους.
Γιατί η σωματική αδράνεια στην εφηβεία επηρεάζει τη μελλοντική υγεία
Η τακτική σωματική δραστηριότητα δεν είναι απλώς ένας τρόπος διατήρησης της φυσικής κατάστασης ή ελέγχου του σωματικού βάρους. Κατά την παιδική και εφηβική ηλικία συμβάλλει στην ανάπτυξη της καρδιοαναπνευστικής και μυϊκής λειτουργίας, στην υγεία των οστών και στη σωστή μεταβολική λειτουργία.
Αντίθετα, η παρατεταμένη σωματική αδράνεια συνδέεται με δυσμενείς δείκτες καρδιομεταβολικής υγείας, αυξημένο σωματικό λίπος και χαμηλότερα επίπεδα φυσικής κατάστασης. Η ανεπαρκής δραστηριότητα αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων αργότερα στη ζωή, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2.
Η άσκηση έχει, παράλληλα, σημαντική επίδραση στην ψυχική και γνωστική υγεία των νέων. Τα στοιχεία που συγκεντρώνει ο ΠΟΥ συνδέουν τη σωματική δραστηριότητα με καλύτερη ψυχική ευεξία, λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης, καθώς και οφέλη στη γνωστική λειτουργία και στη σχολική επίδοση.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια ηλικία κατά την οποία διαμορφώνονται συνήθειες που συχνά ακολουθούν τον άνθρωπο και στην ενήλικη ζωή. Η συστηματική κίνηση δεν προσφέρει μόνο άμεσα οφέλη, αλλά συμβάλλει στη δημιουργία ενός πιο υγιούς τρόπου ζωής μακροπρόθεσμα.
Πόση άσκηση χρειάζονται οι έφηβοι σύμφωνα με τον ΠΟΥ;
Οι συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για παιδιά και εφήβους ηλικίας 5 έως 17 ετών προβλέπουν κατά μέσο όρο τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας την ημέρα, μέσα στην εβδομάδα. Το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας θα πρέπει να είναι αερόβιο.
Επιπλέον, τουλάχιστον τρεις ημέρες την εβδομάδα συνιστώνται δραστηριότητες υψηλής έντασης, καθώς και ασκήσεις που ενδυναμώνουν τους μυς και τα οστά.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Δεν χρειάζεται κάθε έφηβος να ακολουθεί ένα αυστηρό πρόγραμμα προπόνησης ή να ασχολείται με κάποιο ανταγωνιστικό άθλημα. Η κίνηση μπορεί να ενταχθεί στην καθημερινότητα με πολλούς τρόπους:
- Γρήγορο περπάτημα και ποδήλατο: Η ενεργή μετακίνηση προς το σχολείο ή άλλες καθημερινές δραστηριότητες μπορεί να συμβάλει στη συνολική σωματική δραστηριότητα.
- Ομαδικά αθλήματα: Ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ και άλλα αθλήματα συνδυάζουν αερόβια άσκηση, κοινωνική αλληλεπίδραση και συνεργασία.
- Χορός και κολύμβηση: Αποτελούν εναλλακτικές επιλογές για εφήβους που δεν προτιμούν τα κλασικά αθλήματα.
- Παιχνίδι και δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους: Τρέξιμο, ποδήλατο, σκοινάκι και παιχνίδι σε ασφαλείς χώρους μπορούν να προσφέρουν ουσιαστικά οφέλη.
Σημαντικό είναι, επίσης, οι νέοι που δεν πλησιάζουν ακόμη τις συστάσεις να ξεκινούν σταδιακά. Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι ακόμη και μικρότερη ποσότητα δραστηριότητας είναι προτιμότερη από την πλήρη αδράνεια και ότι η συχνότητα, η ένταση και η διάρκεια μπορούν να αυξάνονται προοδευτικά.
Δεν αρκεί να πούμε στους εφήβους να αφήσουν τις οθόνες
Η αυξημένη χρήση ψηφιακών συσκευών αποτελεί μέρος της συζήτησης για τη σωματική αδράνεια, αλλά δεν εξηγεί από μόνη της το πρόβλημα. Η καθημερινότητα των εφήβων επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: τις ώρες που περνούν στο σχολείο και στη μελέτη, τις μετακινήσεις τους, την πρόσβαση σε αθλητικές εγκαταστάσεις, την ασφάλεια των δημόσιων χώρων και το κόστος οργανωμένων δραστηριοτήτων.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στους ίδιους τους νέους. Όπως ανέφερε ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, η απάντηση δεν είναι να ζητάμε από τους εφήβους απλώς να προσπαθήσουν περισσότερο, αλλά να δημιουργούμε σχολεία, δρόμους και κοινότητες όπου η κίνηση, το παιχνίδι και η άσκηση είναι ασφαλή και εύκολα προσβάσιμα.
Η έκθεση ζητά συντονισμένη δράση από τους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας, των μεταφορών, του αθλητισμού και του πολεοδομικού σχεδιασμού. Η ενίσχυση της φυσικής αγωγής στα σχολεία, οι ασφαλείς διαδρομές για περπάτημα και ποδηλασία, οι προσβάσιμοι χώροι άθλησης και οι οικονομικά προσιτές δραστηριότητες μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η σωματική δραστηριότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία ακόμη υποχρέωση στο ήδη φορτωμένο πρόγραμμα των εφήβων. Χρειάζεται να γίνει φυσικό και ευχάριστο μέρος της καθημερινότητάς τους. Γιατί η υγεία της επόμενης γενιάς δεν εξαρτάται μόνο από τις επιλογές που κάνουν οι νέοι, αλλά και από τις ευκαιρίες που τους προσφέρει το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν.
Διαβάστε επίσης
Μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος: Γιατί οι έφηβοι παραμένουν το «τυφλό σημείο» στην πρόληψη
Τιμές φερριτίνης: Τα νέα όρια που αποκαλύπτουν έλλειψη σιδήρου και αναιμία
