Η πρόσφατη έγκριση μιας νέας θεραπείας για τον προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος μπορεί να είναι μόνο η αρχή. Τουλάχιστον 79 φάρμακα με παρόμοια θεραπευτική προσέγγιση δοκιμάζονται σήμερα σε 238 κλινικές μελέτες σε όλο τον κόσμο.
Για δεκαετίες, ο καρκίνος του παγκρέατος παρέμενε μία από τις πιο δύσκολες μορφές καρκίνου στη θεραπευτική αντιμετώπιση. Οι επιστήμονες γνώριζαν πολλά για τους μηχανισμούς που οδηγούν στην ανάπτυξή του, όμως υπήρχαν συγκεκριμένοι βιολογικοί στόχοι που έμοιαζαν σχεδόν αδύνατο να αντιμετωπιστούν με φάρμακα.
Η πρόσφατη έγκριση στις Ηνωμένες Πολιτείες της δαραξονρασίμπης (daraxonrasib) για ασθενείς με μεταστατικό αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος θεωρείται ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Και, σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, η σημασία της μπορεί να ξεπερνά κατά πολύ έναν μόνο τύπο καρκίνου.
Σύμφωνα με καταγραφή ακαδημαϊκών ερευνητών που επικαλούνται οι New York Times, τουλάχιστον 79 φάρμακα με παρόμοια προσέγγιση βρίσκονται σήμερα υπό δοκιμή σε 238 κλινικές μελέτες παγκοσμίως.
Το ενδιαφέρον είναι τεράστιο, καθώς η ίδια βιολογική «διαδρομή» φαίνεται να παίζει ρόλο όχι μόνο στον καρκίνο του παγκρέατος, αλλά και σε αρκετές άλλες μορφές καρκίνου.
Ένας «διακόπτης» που βοηθά τον καρκίνο να αναπτύσσεται
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται μια οικογένεια πρωτεϊνών που ονομάζεται RAS. Για να το πούμε απλά, οι πρωτεΐνες αυτές συμμετέχουν στη μετάδοση σημάτων μέσα στα κύτταρα. Όταν όμως εμφανίζουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις, μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένας διακόπτης που μένει συνεχώς ανοιχτός, στέλνοντας στα καρκινικά κύτταρα σήματα για να συνεχίσουν να αναπτύσσονται και να πολλαπλασιάζονται.
Μία από τις πιο γνωστές πρωτεΐνες αυτής της οικογένειας είναι η KRAS. Μεταλλάξεις της KRAS εντοπίζονται σχεδόν σε όλους τους καρκίνους του παγκρέατος, αλλά και σε σημαντικό ποσοστό άλλων όγκων, όπως ορισμένοι καρκίνοι του πνεύμονα και του παχέος εντέρου.
Το πρόβλημα ήταν ότι επί χρόνια η επιστήμη δεν μπορούσε να βρει έναν αποτελεσματικό τρόπο να μπλοκάρει αυτόν τον μηχανισμό.
Για χρόνια θεωρούνταν σχεδόν «άπιαστος» στόχος
Η KRAS είχε αποκτήσει τη φήμη ενός από τους δυσκολότερους στόχους στη σύγχρονη ογκολογία. Η δομή της δεν έδινε στους επιστήμονες ένα εύκολο σημείο στο οποίο θα μπορούσε να δράσει ένα φάρμακο. Για τον λόγο αυτό, επί δεκαετίες πολλοί θεωρούσαν ότι η προσπάθεια να αναπτυχθούν αποτελεσματικές θεραπείες ήταν σχεδόν καταδικασμένη να αποτύχει.
Οι επιστημονικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, όμως, άλλαξαν σταδιακά αυτή την εικόνα.
Νέες τεχνολογίες και διαφορετικές προσεγγίσεις επέτρεψαν στους ερευνητές να σχεδιάσουν φάρμακα που παρεμβαίνουν σε αυτή τη βιολογική διαδικασία με τρόπους που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν ήταν εφικτοί.
Η δαραξονρασίμπη είναι μία από τις θεραπείες αυτής της νέας γενιάς και δρα σε πολλαπλές μορφές της οικογένειας RAS.
Η εξέλιξη που μπορεί να αφορά και άλλους καρκίνους
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης επιστημονικής εξέλιξης είναι ότι δεν αφορά αποκλειστικά το πάγκρεας.
«Δεν αφορά μόνο τον καρκίνο του παγκρέατος», δήλωσε στους New York Times ο ογκολόγος David Hong από το MD Anderson Cancer Center, ο οποίος συμμετείχε σε πρώιμη μελέτη της δαραξονρασίμπης.
Αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη προσδοκία. Εάν οι νέες θεραπείες καταφέρουν να στοχεύσουν αποτελεσματικά μεταλλάξεις που οδηγούν την ανάπτυξη των όγκων, τότε θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για νέες εφαρμογές και σε άλλες μορφές καρκίνου.
Ήδη, φαρμακευτικές εταιρείες και ακαδημαϊκά κέντρα σε όλο τον κόσμο επενδύουν στην ανάπτυξη αντίστοιχων φαρμάκων. Μεταξύ των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα βρίσκονται μεγάλοι διεθνείς όμιλοι, όπως η Eli Lilly, η Pfizer, η Amgen και η AstraZeneca.
Το μεγάλο εμπόδιο: ο καρκίνος μαθαίνει να αντιστέκεται
Παρά τον ενθουσιασμό, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι μία νέα στοχευμένη θεραπεία δεν σημαίνει απαραίτητα και οριστική νίκη απέναντι στον καρκίνο. Τα καρκινικά κύτταρα έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται.
Ακόμη και όταν ένας όγκος ανταποκρίνεται αρχικά σε μια θεραπεία, μπορεί με την πάροδο του χρόνου να αναπτύξει νέους μηχανισμούς αντίστασης. Γι’ αυτό και η επόμενη μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο να βρεθούν περισσότερα φάρμακα.
Είναι να βρεθούν οι σωστοί συνδυασμοί θεραπειών. Η λογική είναι ότι, αντί να χτυπάμε τον καρκίνο από μία μόνο πλευρά, διαφορετικές θεραπείες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ταυτόχρονα, περιορίζοντας τις δυνατότητες των καρκινικών κυττάρων να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν.
Ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη μελέτες που εξετάζουν τέτοιους συνδυασμούς.
Η επόμενη γενιά θεραπειών
Οι ερευνητές δεν αναζητούν απλώς φάρμακα που θα είναι πιο αποτελεσματικά. Θέλουν επίσης θεραπείες με λιγότερες παρενέργειες και μεγαλύτερη διάρκεια αποτελεσματικότητας.
Η Elizabeth Jaffee, ειδικός στον καρκίνο του παγκρέατος στο Johns Hopkins, έχει περιγράψει ως βασικές προκλήσεις της επόμενης ημέρας:
- την ανάπτυξη καλύτερων και πιο ανεκτών φαρμάκων,
- την αντιμετώπιση της ανθεκτικότητας του καρκίνου,
- και τον συνδυασμό αυτών των θεραπειών με άλλες προσεγγίσεις, συμπεριλαμβανομένης της ανοσοθεραπείας.
Το μήνυμα της επιστημονικής κοινότητας είναι αισιόδοξο, αλλά ταυτόχρονα προσεκτικό. Η πρόσφατη έγκριση δεν σημαίνει ότι βρέθηκε η θεραπεία για τον καρκίνο.
Σημαίνει, όμως, ότι ένας στόχος που για δεκαετίες θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο να αντιμετωπιστεί, έχει πλέον αρχίσει να γίνεται θεραπευτικά προσβάσιμος.
79 φάρμακα και μια νέα μεγάλη προσδοκία
Το γεγονός ότι σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη 238 κλινικές μελέτες με τουλάχιστον 79 φάρμακα δείχνει πόσο γρήγορα έχει κινητοποιηθεί η έρευνα στον συγκεκριμένο τομέα.
Κανείς δεν μπορεί ακόμη να γνωρίζει πόσα από αυτά τα φάρμακα θα φτάσουν τελικά στους ασθενείς ή σε ποιες μορφές καρκίνου θα αποδειχθούν πραγματικά αποτελεσματικά.
Ωστόσο, η εξέλιξη στον καρκίνο του παγκρέατος φαίνεται ότι έχει ήδη αλλάξει κάτι θεμελιώδες. Για πρώτη φορά, ένας μηχανισμός που για χρόνια θεωρούνταν σχεδόν απρόσβλητος από τις φαρμακευτικές θεραπείες βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας ερευνητικής προσπάθειας.
Και το μεγάλο ερώτημα της επόμενης δεκαετίας είναι αν αυτή η επιστημονική «επανάσταση» θα καταφέρει να αλλάξει τα δεδομένα όχι μόνο για τον καρκίνο του παγκρέατος, αλλά και για δεκάδες άλλους ασθενείς με διαφορετικές μορφές της νόσου.
Διαβάστε επίσης
HPV μετά τις καλοκαιρινές διακοπές;
Έγκαιρη διάγνωση: Επένδυση στη ζωή και στη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας
