Νέα μεγάλη μελέτη συνδέει τη χορήγηση τεστοστερόνης χωρίς τεκμηριωμένο υπογοναδισμό με υψηλότερο μακροπρόθεσμο καρδιαγγειακό κίνδυνο – Γιατί η θεραπεία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή «ορμόνη ευεξίας»
Η τεστοστερόνη έχει τα τελευταία χρόνια ξεφύγει από το αυστηρά θεραπευτικό της πλαίσιο. Για κάποιους άνδρες παρουσιάζεται ως λύση για την κόπωση, τη μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, την απώλεια μυϊκής μάζας ή ακόμη και ως ένας τρόπος να αντιμετωπιστούν οι αλλαγές που έρχονται με την ηλικία.
Όμως η τεστοστερόνη δεν είναι ένα απλό συμπλήρωμα. Νέα μεγάλη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο eBioMedicine, θέτει ξανά στο επίκεντρο το ερώτημα της ασφάλειας της θεραπείας όταν χορηγείται σε άνδρες χωρίς τεκμηριωμένη ανεπάρκεια τεστοστερόνης. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα σχεδόν 359.000 ανδρών και διαπίστωσαν ότι όσοι λάμβαναν θεραπεία χωρίς στοιχεία υπογοναδισμού εμφάνιζαν υψηλότερο μακροπρόθεσμο κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών συμβαμάτων και θανάτου από οποιαδήποτε αιτία.
Το εύρημα χρειάζεται, ωστόσο, προσεκτική ανάγνωση: η μελέτη δείχνει συσχέτιση και δεν αποδεικνύει ότι η τεστοστερόνη προκαλεί τα συγκεκριμένα προβλήματα.
359.000 άνδρες στο μικροσκόπιο
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ηλεκτρονικά αρχεία υγείας από 123 οργανισμούς υγείας σε ολόκληρο τον κόσμο και εντόπισαν 358.957 άνδρες ηλικίας 30 έως 75 ετών που είχαν ξεκινήσει θεραπεία με τεστοστερόνη. Από αυτούς, περίπου το 35% – 127.152 άνδρες – δεν είχαν στοιχεία που να τεκμηριώνουν υπογοναδισμό.
Για να συγκρίνουν τις δύο ομάδες, οι ερευνητές δημιούργησαν ζεύγη ανδρών με παρόμοια χαρακτηριστικά, όπως ηλικία και κατάσταση υγείας. Η τελική ανάλυση περιλάμβανε 113.554 ζεύγη. Η παρακολούθηση έφτασε έως και τα 10 χρόνια.
Το αποτέλεσμα ήταν αξιοσημείωτο: στους άνδρες που λάμβαναν τεστοστερόνη χωρίς τεκμηριωμένο υπογοναδισμό, τα μείζονα ανεπιθύμητα καρδιαγγειακά συμβάματα – στα οποία περιλαμβάνονται έμφραγμα, ισχαιμικό εγκεφαλικό και καρδιακή ανακοπή – εμφανίστηκαν σε ποσοστό 16,53%, έναντι 11,83% στους άνδρες που λάμβαναν θεραπεία για τεκμηριωμένο υπογοναδισμό.
Η στατιστική ανάλυση αντιστοιχεί σε περίπου 51% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο για την πρώτη ομάδα. Ακόμη πιο έντονη ήταν η διαφορά στη συνολική θνησιμότητα: ο κίνδυνος θανάτου από οποιαδήποτε αιτία ήταν σχεδόν διπλάσιος στους άνδρες χωρίς τεκμηριωμένο υπογοναδισμό.
Τι σημαίνει όμως «τεκμηριωμένος υπογοναδισμός»;
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο της υπόθεσης. Ο υπογοναδισμός είναι μια ιατρική κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός ενός άνδρα δεν παράγει επαρκή τεστοστερόνη ή υπάρχει διαταραχή στη λειτουργία των όρχεων ή στην ορμονική ρύθμιση που ελέγχει την παραγωγή της.
Μπορεί να οφείλεται σε πρόβλημα στους ίδιους τους όρχεις, σε διαταραχή στον υποθάλαμο ή την υπόφυση, αλλά και σε άλλες καταστάσεις ή φάρμακα. Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε ένα σύμπτωμα ή σε μια τυχαία χαμηλή εργαστηριακή τιμή. Βασίζεται στην παρουσία συμβατών συμπτωμάτων και σε επαναλαμβανόμενες χαμηλές πρωινές τιμές τεστοστερόνης, μαζί με την απαραίτητη ιατρική αξιολόγηση για τον εντοπισμό της αιτίας.
Ο άνδρας με υπογοναδισμό μπορεί να εμφανίζει συμπτώματα όπως μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, στυτική δυσλειτουργία, μειωμένη ενέργεια, απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης, αλλαγές στη διάθεση ή μειωμένη οστική πυκνότητα.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η τεστοστερόνη μπορεί να μειώνεται για πολλούς λόγους, ενώ συμπτώματα όπως η κόπωση, η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, οι αλλαγές στη διάθεση ή η απώλεια μυϊκής δύναμης μπορεί να έχουν πολλές διαφορετικές αιτίες. Το να υπάρχει ένα σύμπτωμα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι χρειάζεται τεστοστερόνη. Η νέα μελέτη δεν σημαίνει ότι η τεστοστερόνη είναι επικίνδυνη για όλους. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για τον αναγνώστη.
Η μελέτη δεν ήταν τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Πρόκειται για αναδρομική μελέτη παρατήρησης, βασισμένη σε δεδομένα ηλεκτρονικών φακέλων υγείας. Επομένως, οι ερευνητές διαπίστωσαν μια ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη χρήση τεστοστερόνης χωρίς τεκμηριωμένο υπογοναδισμό και στις συγκεκριμένες εκβάσεις, αλλά δεν μπορούν να αποδείξουν ότι η ίδια η τεστοστερόνη ήταν η αιτία. Οι άνδρες που έλαβαν θεραπεία χωρίς τεκμηριωμένο υπογοναδισμό μπορεί να διέφεραν από εκείνους που είχαν διάγνωση και σε παράγοντες που δεν αποτυπώνονται πλήρως στα δεδομένα. Οι ερευνητές, ωστόσο, πραγματοποίησαν πρόσθετες αναλύσεις ευαισθησίας και τα βασικά ευρήματα παρέμειναν.
Τι σημαίνει η μεγάλη μελέτη TRAVERSE;
Το 2023 δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine η μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη TRAVERSE, η οποία εξέτασε την καρδιαγγειακή ασφάλεια της θεραπείας υποκατάστασης τεστοστερόνης σε άνδρες με υπογοναδισμό και προϋπάρχουσα καρδιαγγειακή νόσο ή υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Περισσότεροι από 5.200 άνδρες συμμετείχαν στη μελέτη και η θεραπεία με τεστοστερόνη δεν αύξησε τον κίνδυνο μείζονων ανεπιθύμητων καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε σύγκριση με το placebo. Αυτό όμως δεν αποτελεί αντίφαση με τη νέα μελέτη.
Το TRAVERSE εξέτασε άνδρες με υπογοναδισμό. Η νέα μελέτη εξετάζει τι συμβαίνει όταν η τεστοστερόνη χορηγείται χωρίς τεκμηριωμένη ανεπάρκεια.Με άλλα λόγια, τα δύο ευρήματα αφορούν διαφορετικούς πληθυσμούς και διαφορετικό σχεδιασμό μελέτης. Και αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα που πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης: η ασφάλεια της θεραπείας δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το ποιος τη λαμβάνει και για ποιον λόγο.
Τι έχει αλλάξει στις ΗΠΑ
Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή το 2025 o αμερικανικός FDA προχώρησε σε σημαντικές αλλαγές στην επισήμανση των προϊόντων τεστοστερόνης. Με βάση τα δεδομένα του TRAVERSE, ο FDA αφαίρεσε από το boxed warning, δηλαδή την ισχυρότερη προειδοποίηση ασφαλείας που χρησιμοποιεί στις ΗΠΑ, τη διατύπωση σχετικά με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Ταυτόχρονα, όμως, απαίτησε προειδοποιήσεις σχετικά με την αύξηση της αρτηριακής πίεσης που μπορεί να προκαλέσει η τεστοστερόνη. Άρα η εικόνα δεν είναι «ο FDA είπε ότι η τεστοστερόνη είναι ασφαλής», αλλά είναι πολύ πιο συγκεκριμένη: τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιβεβαίωσαν αυξημένο κίνδυνο μείζονων καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε άνδρες με υπογοναδισμό που έλαβαν θεραπεία υπό τις συνθήκες της TRAVERSE, ενώ εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό ζήτημα σχετικά με την αρτηριακή πίεση.
Η τεστοστερόνη ως «θεραπεία αντιγήρανσης»;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία για το κοινό. Η χρήση τεστοστερόνης δεν πρέπει να συγχέεται με τη θεραπεία μιας διαγνωσμένης ορμονικής ανεπάρκειας. Τον Απρίλιο του 2026, ο FDA έκανε ένα ακόμη βήμα: ενθάρρυνε τις εταιρείες που διαθέτουν εγκεκριμένα προϊόντα τεστοστερόνης να εξετάσουν την υποβολή στοιχείων για πιθανή νέα ένδειξη σε άνδρες με ιδιοπαθή υπογοναδισμό και μειωμένη libido. Ο FDA υπογράμμισε, ωστόσο, ότι οποιαδήποτε νέα ένδειξη θα χρειαστεί να αποδεικνύει επαρκή αποτελεσματικότητα και ότι τα οφέλη υπερτερούν των κινδύνων. Αυτό έχει σημασία γιατί δείχνει ότι η επιστημονική συζήτηση δεν έχει τελειώσει. Αντίθετα, εξετάζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια σε ποιους άνδρες μπορεί να υπάρχει πραγματικό όφελος.
Τι πρέπει να κρατήσει ένας άνδρας που σκέφτεται θεραπεία τεστοστερόνης;
Η νέα μελέτη δεν αποτελεί λόγο για έναν άνδρα που λαμβάνει τεστοστερόνη για διαγνωσμένο υπογοναδισμό να διακόψει μόνος του τη θεραπεία. Αποτελεί, όμως, έναν ακόμη λόγο ώστε η θεραπεία να μην ξεκινά χωρίς σαφή ιατρική ένδειξη.Πριν από τη χορήγηση τεστοστερόνης χρειάζεται να απαντηθούν συγκεκριμένα ερωτήματα:
Υπάρχουν συμπτώματα συμβατά με ανεπάρκεια τεστοστερόνης;
Έχουν επιβεβαιωθεί επανειλημμένα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης;
Έχει διερευνηθεί η αιτία;
Υπάρχουν άλλοι παράγοντες που μπορεί να εξηγούν τα συμπτώματα;
Και, εφόσον ξεκινήσει θεραπεία, χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση, συμπεριλαμβανομένης της αρτηριακής πίεσης. Η τεστοστερόνη είναι ορμόνη και όχι ένα ακίνδυνο «boost» ενέργειας ή μυϊκής ανάπτυξης. Η νέα έρευνα δεν ανατρέπει την επιστημονική γνώση για τη θεραπεία του υπογοναδισμού και δεν αποδεικνύει ότι η τεστοστερόνη προκαλεί καρδιαγγειακά προβλήματα. Θέτει, όμως, ένα πολύ συγκεκριμένο και επίκαιρο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν μια ορμονική θεραπεία χορηγείται σε ανθρώπους που δεν έχουν την ανεπάρκεια για την οποία σχεδιάστηκε; Με σχεδόν 359.000 άνδρες να περιλαμβάνονται στη νέα ανάλυση, το σήμα είναι αρκετά ισχυρό ώστε να μην αγνοηθεί. Για την τεστοστερόνη, επομένως, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αυξηθεί η ορμόνη. Είναι να αυξηθεί όταν πραγματικά χρειάζεται, στον σωστό ασθενή και με την κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση.
