Για πρώτη φορά, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσιεύει ολοκληρωμένες παγκόσμιες οδηγίες για τη διαχείριση της παχυσαρκίας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η αντιμετώπιση δεν μπορεί να περιορίζεται στη ζυγαριά ή στην απώλεια βάρους, αλλά πρέπει να αφορά συνολικά την υγεία, την καθημερινότητα και την ψυχική ευεξία του παιδιού.

Δεν είναι μια ακόμη σύσταση για το τι πρέπει να τρώνε τα παιδιά. Δεν είναι μια ακόμη προειδοποίηση για τη ζάχαρη, την οθόνη ή την έλλειψη άσκησης.

Οι νέες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που δημοσιεύθηκαν στις 7 Οκτωβρίου 2026, έρχονται να βάλουν σε μια νέα βάση τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η παχυσαρκία στα παιδιά και στους εφήβους. Ο ΠΟΥ εξέδωσε δύο ξεχωριστές οδηγίες: μία για παιδιά από 29 ημερών έως κάτω των 10 ετών και μία για εφήβους ηλικίας 10 έως 19 ετών.

Και το βασικό μήνυμα είναι ίσως αυτό που χρειάζεται περισσότερο να ακούσουν οι γονείς: η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος και χρειάζεται εξατομικευμένη, μακροχρόνια και ολοκληρωμένη φροντίδα – όχι ενοχές, τιμωρία ή μια γρήγορη δίαιτα.

170 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι ζουν με παχυσαρκία

Η ανάγκη για τις νέες οδηγίες είναι τεράστια. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΠΟΥ, το 2024 περίπου 400 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5 έως 19 ετών είχαν υπερβάλλον βάρος, εκ των οποίων περίπου 170 εκατομμύρια ζούσαν με παχυσαρκία.

Το ποσοστό παχυσαρκίας σε αυτή την ηλικιακή ομάδα έχει τετραπλασιαστεί από το 1990: από περίπου 2% έχει φτάσει στο 8%. Από τα 170 εκατομμύρια παιδιά και εφήβους, περίπου 70 εκατομμύρια είναι ηλικίας 5–9 ετών και 100 εκατομμύρια ηλικίας 10–19 ετών.

Και η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτή την πραγματικότητα. Τα διαθέσιμα στοιχεία του ΠΟΥ για το 2022 καταγράφουν 12,1% παχυσαρκία στα παιδιά και στους εφήβους ηλικίας 5–19 ετών στη χώρα μας.

Το πρώτο βήμα δεν είναι το φάρμακο

Ίσως η σημαντικότερη διευκρίνιση των νέων οδηγιών είναι ότι η βάση της αντιμετώπισης παραμένει η οργανωμένη αλλαγή διατροφής, η σωματική δραστηριότητα και οι αλλαγές στη συμπεριφορά και στις καθημερινές συνήθειες.

Ο ΠΟΥ συστήνει αυτές τις παρεμβάσεις να εφαρμόζονται εξατομικευμένα και, όπου χρειάζεται, να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος που συνδυάζει διαφορετικές μορφές υποστήριξης.

Για τα παιδιά, η προσέγγιση πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το ίδιο το παιδί αλλά και την οικογένειά του, το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει και τις πραγματικές δυνατότητές του να αλλάξει συνήθειες. Αυτό έχει σημασία και για τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε στα παιδιά. Ένα παιδί δεν χρειάζεται να ακούσει ότι «πρέπει να αδυνατίσει».

Χρειάζεται να μάθει να τρώει καλύτερα, να κινείται περισσότερο, να κοιμάται επαρκώς, να περνά λιγότερο χρόνο καθιστό και μπροστά σε οθόνες και, κυρίως, να αισθάνεται ότι έχει δίπλα του ενήλικες που το στηρίζουν.

Τι ισχύει για τα παιδιά κάτω των 10 ετών

Εδώ οι οδηγίες του ΠΟΥ είναι ιδιαίτερα σαφείς. Για παιδιά ηλικίας από 29 ημερών έως κάτω των 10 ετών, ο ΠΟΥ δεν συστήνει φαρμακευτική θεραπεία για την παχυσαρκία, βαριατρική χειρουργική ή συσκευές απώλειας βάρους.

Αντίθετα, δίνεται έμφαση σε οργανωμένες παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν διατροφή, σωματική δραστηριότητα και αλλαγή συμπεριφοράς, με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία και στις ανάγκες του παιδιού.

Ο ΠΟΥ σημειώνει επίσης ότι οι ψηφιακές παρεμβάσεις υγείας μπορούν να χρησιμοποιούνται, αλλά υπό την επίβλεψη γονέα ή φροντιστή.

Και τι αλλάζει για τους εφήβους;

Για τους εφήβους ηλικίας 10 έως 19 ετών η προσέγγιση είναι διαφορετική. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι εγκεκριμένα φάρμακα μπορούν να εξεταστούν ως μέρος μιας ολοκληρωμένης θεραπείας όταν ένα εποπτευόμενο πρόγραμμα που περιλαμβάνει αλλαγές στη διατροφή, σωματική δραστηριότητα και συμπεριφορά δεν έχει επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η φαρμακευτική θεραπεία δεν παρουσιάζεται ως αυτόνομη λύση. Το ίδιο ισχύει και για τη βαριατρική χειρουργική: μπορεί να εξεταστεί σε εφήβους με σοβαρή παχυσαρκία και υπό αυστηρές προϋποθέσεις.

Με άλλα λόγια, το μήνυμα του ΠΟΥ δεν είναι «τα παιδιά δεν πρέπει ποτέ να παίρνουν φάρμακα» ούτε, αντίστροφα, «τα φάρμακα είναι η λύση». Είναι: η θεραπεία πρέπει να είναι εξατομικευμένη, ιατρικά επιτηρούμενη και μέρος μιας συνολικής φροντίδας.

Η ψυχική υγεία μπαίνει στο κέντρο

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο σημαντικά σημεία των νέων οδηγιών. Η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας δεν μπορεί να αγνοεί το πώς αισθάνεται το παιδί. Τα παιδιά και οι έφηβοι που ζουν με παχυσαρκία μπορεί να αντιμετωπίσουν στίγμα, διακρίσεις και bullying. Παράλληλα, το άγχος, η κατάθλιψη, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η συναισθηματική απορρύθμιση μπορεί να συνδέονται με ανθυγιεινές διατροφικές συμπεριφορές, μειωμένη σωματική δραστηριότητα και κοινωνική απομόνωση.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος, τον οποίο η φροντίδα πρέπει να προσπαθήσει να σπάσει. Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να αντιμετωπίζουν έγκαιρα τόσο την παχυσαρκία όσο και τα ζητήματα ψυχικής υγείας, με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία και με συμμετοχή της οικογένειας.

Δεν είναι όλα θέμα «θέλησης»

Αυτό είναι ίσως το μήνυμα που χρειάζεται να περάσει περισσότερο από όλα στην οικογένεια. Η παιδική παχυσαρκία δεν είναι απλώς αποτέλεσμα του ότι ένα παιδί «τρώει πολύ» ή «δεν γυμνάζεται αρκετά».

Ο ΠΟΥ περιγράφει την παχυσαρκία ως χρόνια νόσο που προκύπτει από σύνθετη αλληλεπίδραση βιολογικών, περιβαλλοντικών, κοινωνικών και συμπεριφορικών παραγόντων. Ταυτόχρονα, το περιβάλλον στο οποίο ζούμε μπορεί να κάνει πολύ πιο εύκολη την πρόσληψη βάρους και πολύ πιο δύσκολη την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών.

Γι’ αυτό και η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στο παιδί ή στους γονείς. Αν ένα παιδί μεγαλώνει σε μια γειτονιά χωρίς ασφαλείς χώρους για παιχνίδι, αν τα υγιεινά τρόφιμα είναι ακριβότερα ή λιγότερο διαθέσιμα, αν το σχολικό περιβάλλον δεν ενθαρρύνει τη σωματική δραστηριότητα και αν η διαφήμιση ανθυγιεινών τροφίμων φτάνει καθημερινά στα παιδιά μέσα από τις οθόνες τους, τότε η λύση δεν μπορεί να είναι απλώς «κάνε περισσότερη δίαιτα».

Ο ΠΟΥ λέει κάτι ακόμη πιο σημαντικό: δεν αρκεί να χάσει βάρος

Οι νέες οδηγίες μετακινούν τη συζήτηση από έναν αριθμό στη ζυγαριά προς κάτι πολύ ευρύτερο. Στόχος της θεραπείας δεν είναι μόνο η απώλεια βάρους. Είναι να βελτιωθεί η υγεία, η λειτουργικότητα και η ευεξία του παιδιού ή του εφήβου και να υπάρχει μακροχρόνια συνέχεια στη φροντίδα του. Αυτό είναι μια σημαντική αλλαγή και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την επιτυχία.

Για ένα παιδί, επιτυχία δεν σημαίνει απλώς να δείξει η ζυγαριά έναν μικρότερο αριθμό. Μπορεί να σημαίνει ότι κινείται περισσότερο, κοιμάται καλύτερα, έχει καλύτερη σχέση με το φαγητό, αισθάνεται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, συμμετέχει στο παιχνίδι με τους συνομηλίκους του και δεν φοβάται πια το bullying στο σχολείο.

Και η λύση δεν βρίσκεται μόνο μέσα στο σπίτι

Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι καμία θεραπεία δεν μπορεί από μόνη της να αντιστρέψει την παγκόσμια αύξηση της παχυσαρκίας. Χρειάζονται πολιτικές που κάνουν την υγιεινή διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα πιο προσιτές, καλύτερα σχολικά γεύματα, περιορισμός της προώθησης ανθυγιεινών τροφίμων στα παιδιά, ασφαλείς χώροι για κίνηση και αλλαγές στο ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν οι νέες γενιές.

Και αυτό είναι ίσως το πιο σύγχρονο μήνυμα των νέων οδηγιών. Δεν ζητά από το παιδί να προσαρμοστεί μόνο του σε ένα περιβάλλον που το δυσκολεύει να παραμείνει υγιές. Ζητά από την οικογένεια, το σχολείο, τους επαγγελματίες υγείας και την πολιτεία να δημιουργήσουν μαζί ένα περιβάλλον στο οποίο το παιδί μπορεί να μεγαλώσει καλά.

Γιατί όταν μιλάμε για παιδική παχυσαρκία, δεν μιλάμε για την εμφάνιση ενός παιδιού. Μιλάμε για την υγεία του, την ψυχική του ανθεκτικότητα, την καθημερινότητά του και τελικά για τις πιθανότητες που έχει να μεγαλώσει χωρίς να κουβαλά μαζί του ούτε την ασθένεια ούτε το στίγμα.

Διαβάστε επίσης

Πόσο ασφαλής είναι η παιδική χαρά της γειτονιάς σας;

Γονείς, προσοχή! Να γιατί πρέπει να στερεώνουμε στον τοίχο τα έπιπλα στο παιδικό δωμάτιο (ΒΙΝΤΕΟ)