Χάνετε κιλά, τα ξαναπαίρνετε και ξεκινάτε πάλι από την αρχή; Νέα μελέτη δείχνει ότι οι επαναλαμβανόμενες αυξομειώσεις του βάρους συνδέονται με μεγαλύτερη απώλεια μυϊκού όγκου – και οι ειδικοί στρέφουν την προσοχή όχι μόνο στη ζυγαριά, αλλά και στη διατήρηση των μυών
Το να χάσει κάποιος βάρος είναι δύσκολο. Το να διατηρήσει το νέο βάρος μπορεί να είναι ακόμη δυσκολότερο. Για πολλούς ανθρώπους, η προσπάθεια ακολουθεί ένα γνώριμο μοτίβο: δίαιτα, απώλεια κιλών, επιστροφή σε προηγούμενες συνήθειες, επαναπρόσληψη βάρους και ξανά από την αρχή. Αυτός ο κύκλος είναι γνωστός ως weight cycling ή, πιο απλά, «δίαιτα γιο-γιο».
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Radiology φέρνει τώρα στο προσκήνιο μια παράμετρο που συχνά περνά σε δεύτερο πλάνο όταν μιλάμε για απώλεια βάρους: τους μυς. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άνθρωποι με επαναλαμβανόμενες αυξομειώσεις του βάρους έχασαν σημαντικά περισσότερο μυϊκό όγκο στους μηρούς μέσα σε τέσσερα χρόνια σε σύγκριση με εκείνους που διατήρησαν πιο σταθερό βάρος.
Τι ακριβώς έδειξε η νέα μελέτη;
Η ερευνητική ομάδα από το University of California, San Francisco (UCSF) ανέλυσε δεδομένα από 1.433 συμμετέχοντες, με μέση ηλικία περίπου 61 έτη. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για 48 μήνες και υποβλήθηκαν, μεταξύ άλλων, σε απεικονιστικό έλεγχο με μαγνητική τομογραφία για την εκτίμηση του όγκου των μυών του μηρού.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι όλοι οι συμμετέχοντες είχαν σχετικά σταθερό συνολικό βάρος από την έναρξη έως το τέλος της περιόδου παρακολούθησης.
Με άλλα λόγια, κάποιος μπορούσε να έχει χάσει βάρος, να το έχει ξαναπάρει και τελικά να βρίσκεται περίπου στο ίδιο βάρος που είχε τέσσερα χρόνια νωρίτερα.
Η διαφορά βρισκόταν στο τι είχε συμβεί μέσα σε αυτά τα τέσσερα χρόνια.
Από τους 1.433 συμμετέχοντες, οι 77 ταξινομήθηκαν ως weight cyclers, δηλαδή παρουσίασαν επαναλαμβανόμενες αυξομειώσεις του βάρους τους. Οι υπόλοιποι 1.356 αποτέλεσαν την ομάδα χωρίς αντίστοιχο μοτίβο διακύμανσης.
Η διαφορά στους μυς ήταν σημαντική
Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ετών, οι weight cyclers έχασαν κατά μέσο όρο περίπου 3,7% του όγκου των μυών του μηρού, ενώ η αντίστοιχη απώλεια στην ομάδα με πιο σταθερό βάρος ήταν περίπου 1%.
Η διαφορά παρέμεινε στατιστικά σημαντική ακόμη και μετά την προσαρμογή των αναλύσεων για παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, ο ΔΜΣ, η σωματική δραστηριότητα, η διατροφή και άλλοι παράγοντες.
Και εδώ βρίσκεται το βασικό μήνυμα της μελέτης:
Το βάρος μπορεί να επιστρέψει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι επιστρέφει με τον ίδιο τρόπο και η μυϊκή μάζα.
Γιατί μας ενδιαφέρει τόσο η μυϊκή μάζα;
Οι μύες δεν είναι απλώς θέμα εμφάνισης. Η διατήρηση επαρκούς μυϊκής μάζας και δύναμης είναι σημαντική για την κινητικότητα, τη σωματική λειτουργικότητα και την υγιή γήρανση. Η απώλεια μυϊκού ιστού γίνεται ακόμη πιο σημαντική όσο μεγαλώνουμε, καθώς η ηλικία από μόνη της συνδέεται με σταδιακή απώλεια μυϊκής μάζας.
Γι’ αυτό και η σύγχρονη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην ερώτηση «πόσα κιλά έχασες;». Χρειάζεται να εξετάζει και το ερώτημα: «Τι έχασες μαζί με αυτά τα κιλά;»
Δεν σημαίνει ότι η απώλεια βάρους είναι κακή
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Τα αποτελέσματα της μελέτης δεν σημαίνουν ότι η απώλεια βάρους είναι επιβλαβής ή ότι κάποιος με υπέρβαρο ή παχυσαρκία θα πρέπει να αποφεύγει την προσπάθεια να χάσει βάρος.
Αντίθετα, η απώλεια βάρους όταν είναι ιατρικά ενδεδειγμένη μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία, όπως βελτίωση του μεταβολικού ελέγχου και μείωση του κινδύνου αρκετών επιπλοκών που σχετίζονται με την παχυσαρκία.
Το ζήτημα είναι πώς γίνεται η απώλεια βάρους και τι συμβαίνει στη σύσταση του σώματος στην πορεία. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η απώλεια λίπους είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας. Η επίδραση της απώλειας βάρους στους μυς, στα οστά και στη λειτουργικότητα του οργανισμού έχει επίσης σημασία.
Και τι γίνεται όταν ξαναπαίρνουμε τα κιλά;
Το σώμα δεν αποτελείται μόνο από έναν αριθμό στη ζυγαριά. Κατά την απώλεια βάρους μπορεί να χαθεί τόσο λίπος όσο και άλιπη μάζα, στην οποία περιλαμβάνεται και ο μυϊκός ιστός. Όταν το βάρος αυξάνεται ξανά, η σύσταση του σώματος δεν είναι απαραίτητο να επιστρέψει ακριβώς στην προηγούμενη κατάσταση.
Αυτό είναι που κάνει το weight cycling ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας. Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι άνθρωποι που παρουσίασαν επαναλαμβανόμενες διακυμάνσεις του βάρους κατέληξαν περίπου στο ίδιο συνολικό βάρος, αλλά είχαν χάσει περισσότερο μυϊκό όγκο στους μηρούς.
Προσοχή όμως: η μελέτη δεν αποδεικνύει αιτία και αποτέλεσμα
Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Οι ερευνητές διαπίστωσαν συσχέτιση ανάμεσα στο weight cycling και τη μεγαλύτερη απώλεια μυϊκού όγκου. Δεν μπορούν, όμως, από τη συγκεκριμένη μελέτη να αποδείξουν ότι οι αυξομειώσεις του βάρους προκάλεσαν τη μυϊκή απώλεια. Πρόκειται για παρατηρησιακή ανάλυση δεδομένων και, επομένως, μπορεί να υπάρχουν άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τη σχέση.
Επιπλέον, η μελέτη αφορούσε κυρίως μεσήλικες και μεγαλύτερους ενήλικες από μια συγκεκριμένη ερευνητική βάση και δεν σημαίνει ότι τα ίδια ποσοστά ισχύουν για όλους τους ανθρώπους που κάνουν δίαιτα. Άρα δεν μιλάμε για απόδειξη ότι κάθε «δίαιτα γιο-γιο» οδηγεί αναπόφευκτα σε μυϊκή απώλεια. Μιλάμε για ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που δείχνει γιατί πρέπει να κοιτάμε πέρα από τη ζυγαριά.
Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε τους μυς όταν χάνουμε βάρο ς;
Η απάντηση δεν είναι να αποφεύγουμε την απώλεια βάρους όταν αυτή είναι απαραίτητη.Είναι να προσπαθούμε να χάνουμε βάρος με τρόπο που να προστατεύει όσο γίνεται τη μυϊκή μάζα.
1. Ενδυνάμωση
Οι ασκήσεις αντιστάσεων αποτελούν βασικό εργαλείο για τη διατήρηση και την ενίσχυση των μυών.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ασκήσεις με βάρη, λάστιχα, μηχανήματα ή ακόμη και ασκήσεις με το βάρος του σώματος, ανάλογα με την κατάσταση και τις δυνατότητες κάθε ανθρώπου.
2. Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης
Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης είναι σημαντική κατά την απώλεια βάρους, ιδιαίτερα όταν στόχος είναι να περιοριστεί η απώλεια άλιπης μάζας.
Οι ανάγκες, όμως, δεν είναι ίδιες για όλους. Η ποσότητα και η κατανομή της πρωτεΐνης μέσα στην ημέρα θα πρέπει να εξατομικεύονται, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες ή σε ανθρώπους με προβλήματα υγείας.
3. Όχι στις ακραίες δίαιτες
Όσο πιο γρήγορα θέλουμε να φύγουν τα κιλά, τόσο μεγαλύτερος είναι ο πειρασμός να καταφύγουμε σε πολύ περιοριστικές δίαιτες. Η μακροπρόθεσμη διατήρηση του βάρους, όμως, έχει μεγαλύτερη σημασία από μια εντυπωσιακή αλλά προσωρινή απώλεια. Στόχος δεν είναι απλώς να δούμε έναν μικρότερο αριθμό στη ζυγαριά. Στόχος είναι να δημιουργήσουμε ένα βάρος και έναν τρόπο ζωής που μπορούμε πραγματικά να διατηρήσουμε.
Και τι σημαίνει αυτό για τα φάρμακα αδυνατίσματος;
Το εύρημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σήμερα, καθώς τα φάρμακα για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας έχουν αλλάξει σημαντικά το τοπίο της απώλειας βάρους. Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη διευκρίνιση:
Η συγκεκριμένη μελέτη δεν εξέτασε ανθρώπους που έπαιρναν φάρμακα GLP-1. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα έχουν ενδιαφέρον σε μια εποχή κατά την οποία όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν αποτελεσματικές θεραπείες για την απώλεια βάρους, αλλά χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει στη μυϊκή μάζα όταν κάποιος ξεκινά, διακόπτει ή επαναλαμβάνει τέτοιες θεραπείες.
Άρα δεν θα ήταν σωστό να πούμε ότι «Τα φάρμακα αδυνατίσματος προκαλούν μυϊκή απώλεια λόγω weight cycling» με βάση αυτή τη μελέτη. Δεν είναι αυτό που μελέτησαν οι ερευνητές.
Η ζυγαριά δεν λέει ολόκληρη την ιστορία
Ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα που μπορούμε να κρατήσουμε. Όταν κάποιος προσπαθεί να χάσει βάρος, είναι φυσικό να κοιτάζει τη ζυγαριά. Αλλά η υγεία δεν αποτυπώνεται μόνο σε έναν αριθμό. Η μυϊκή μάζα, η δύναμη, η φυσική κατάσταση, η διατροφή, η ποιότητα του ύπνου και η ικανότητα να διατηρήσουμε ένα υγιές βάρος μακροπρόθεσμα έχουν επίσης σημασία.
Η νέα μελέτη δεν λέει ότι κάθε άνθρωπος που ξαναπαίρνει βάρος θα χάσει μυς. Μα ς υπενθυμίζει, όμως, κάτι πολύ σημαντικό:
Η επιτυχία μιας προσπάθειας απώλειας βάρους δεν πρέπει να μετριέται μόνο από το πόσα κιλά χάθηκαν. Πρέπει να μετριέται και από το πόσο καλά προστατεύθηκε το σώμα στην πορεία. Και ίσως, τελικά, ο πραγματικός στόχος δεν είναι να κάνουμε άλλη μία δίαιτα, αλλά να βρούμε έναν τρόπο να χάσουμε βάρος, όταν χρειάζεται, χωρίς να χάνουμε μαζί του αυτό που θέλουμε περισσότερο να διατηρήσουμε: τη δύναμη και την υγεία μας.
Πηγή: Marth AA et al., “Association of Weight Cycling with MRI-based Thigh Muscle Quality and Knee-adjacent Obesity: Osteoarthritis Initiative Data”, Radiology, 2026. DOI: 10.1148/radiol.253988.
