Pregabalin, propranolol και άλλα φάρμακα χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική παρακολούθηση ως «κοινωνικά βοηθήματα» – Οι ειδικοί προειδοποιούν για εξάρτηση, σοβαρές παρενέργειες και έναν φαύλο κύκλο άγχους
Για τη Gen Z το αλκοόλ φαίνεται να χάνει σταδιακά τη θέση που είχε στις προηγούμενες γενιές. Όλο και περισσότεροι νέοι δηλώνουν ότι πίνουν λιγότερο ή επιλέγουν να απέχουν εντελώς. Την ίδια στιγμή, όμως, μια νέα και ιδιαίτερα ανησυχητική τάση κερδίζει έδαφος μέσα από τα social media: η χρήση συνταγογραφούμενων φαρμάκων ως «βοήθημα» για την κοινωνικοποίηση.
Φάρμακα όπως η pregabalin και η propranolol, τα οποία χορηγούνται για συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις, χρησιμοποιούνται από ορισμένους νέους χωρίς ιατρική επίβλεψη, με στόχο να περιορίσουν το κοινωνικό άγχος, να προκαλέσουν χαλάρωση ή ακόμη και ένα αίσθημα ευφορίας.
Η πρακτική αυτή έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία στους ειδικούς, καθώς η χρήση φαρμάκων σε υψηλές δόσεις ή χωρίς ιατρική παρακολούθηση μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις.
«Προτιμούν ένα χάπι από το ποτό»
Η ιστορία ενός 22χρονου από τη βόρεια Αγγλία, που μίλησε στο BBC με το όνομα «Matt», αποτυπώνει το νέο φαινόμενο.
Ο νεαρός περιγράφει ότι παλαιότερα έπρεπε να πιει μεγάλη ποσότητα αλκοόλ προκειμένου να αισθανθεί αρκετά άνετα ώστε να συμμετέχει σε μια παρέα. Σύμφωνα με τον ίδιο, χωρίς το αλκοόλ ένιωθε έντονο κοινωνικό άγχος και φόβο ότι θα πει κάτι λάθος.
Πριν από περίπου δύο χρόνια, ανακάλυψε μέσω των social media έναν διαφορετικό τρόπο να αντιμετωπίζει αυτές τις καταστάσεις. Άρχισε να χρησιμοποιεί παράνομα προμηθευόμενη pregabalin, σε συνδυασμό με propranolol, πριν από κοινωνικές εξόδους.
Όπως περιγράφει, τα φάρμακα του προκαλούν χαλάρωση και ευφορία και τον κάνουν να αισθάνεται ότι μπορεί να συμμετέχει ευκολότερα στις συζητήσεις.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτό που ξεκίνησε ως τρόπος για να «βγει» ένα βράδυ, επεκτάθηκε σταδιακά σε ραντεβού και οικογενειακές συγκεντρώσεις.
Από το «sober curious» στο φαρμακευτικό «stacking»
Η νέα τάση εμφανίζεται την ίδια στιγμή που η Gen Z παρουσιάζει μεγαλύτερη απομάκρυνση από το αλκοόλ.
Σύμφωνα με στοιχεία της βρετανικής Drinkaware, το 26% των 18-24χρονων στη Βρετανία δήλωσε το 2025 ότι δεν καταναλώνει αλκοόλ, έναντι μόλις 7% το 2012.
Η στροφή αυτή προς μια ζωή με λιγότερο ή καθόλου αλκοόλ θα μπορούσε να θεωρηθεί θετική εξέλιξη. Ωστόσο, οι ειδικοί ανησυχούν ότι ένα μέρος των νέων δεν εγκαταλείπει τις ουσίες, αλλά απλώς αντικαθιστά τη μία με άλλες που θεωρεί πιο «καθαρές» ή ασφαλείς.
Στα social media έχουν εμφανιστεί κοινότητες που συζητούν συνδυασμούς φαρμάκων, μια πρακτική που έχει γίνει γνωστή ως «stacking».
Η λογική είναι απλή: ένα φάρμακο για τη σωματική εκδήλωση του άγχους, ένα άλλο για χαλάρωση και μαζί ένα «κοκτέιλ» που υποτίθεται ότι επιτρέπει στον χρήστη να κοινωνικοποιηθεί χωρίς το hangover του αλκοόλ.
Όμως οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το γεγονός πως ένα φάρμακο είναι συνταγογραφούμενο δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές για ψυχαγωγική χρήση.
Η pregabalin στο επίκεντρο της ανησυχίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η pregabalin, η οποία χρησιμοποιείται στην ιατρική για την αντιμετώπιση της επιληψίας, του νευροπαθητικού πόνου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, του άγχους.
Η ουσία μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, ζάλη και αίσθημα χαλάρωσης. Σε υψηλότερες δόσεις, ορισμένοι χρήστες αναζητούν ακριβώς αυτή την ευφορική και κατασταλτική δράση.
Τα στοιχεία που παρατίθενται στην έρευνα του BBC δείχνουν ότι η χρήση της έχει αυξηθεί σημαντικά διεθνώς. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications εκτίμησε ότι η παγκόσμια κατανάλωση pregabalin υπερτετραπλασιάστηκε μεταξύ 2008 και 2018.
Παράλληλα, στη Βρετανία έχουν αυξηθεί οι θάνατοι στους οποίους η pregabalin αναφέρεται ως ουσία που συνδέεται με δηλητηρίαση από ναρκωτικά.
Στην Αγγλία η pregabalin έχει ταξινομηθεί από το 2019 ως ελεγχόμενη ουσία κατηγορίας C, γεγονός που σημαίνει ότι η κατοχή ή προμήθειά της χωρίς νόμιμη συνταγή υπόκειται σε περιορισμούς.
«Είναι φάρμακο, άρα είναι ασφαλές» – Ένας επικίνδυνος μύθος
Ένας από τους λόγους που εξηγούν τη νέα τάση είναι η πεποίθηση ότι τα συνταγογραφούμενα φάρμακα είναι εκ φύσεως ασφαλέστερα από το αλκοόλ.
Ορισμένοι νέοι θεωρούν ότι, αφού ένα φάρμακο μπορεί να συνταγογραφηθεί από γιατρό, δεν μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Η ασφάλεια ενός φαρμάκου εξαρτάται από την ένδειξη, τη δόση, το ιστορικό του ασθενούς, τις αλληλεπιδράσεις με άλλες ουσίες και την ιατρική παρακολούθηση.
Η propranolol, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται για συγκεκριμένες παθήσεις και μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ορισμένων σωματικών συμπτωμάτων του άγχους. Σε ακατάλληλες ή υπερβολικές δόσεις, όμως, μπορεί να προκαλέσει μεταξύ άλλων έντονη ζάλη, λιποθυμία και επικίνδυνα χαμηλό καρδιακό ρυθμό.
Η pregabalin, από την άλλη, μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, ενώ η απότομη διακοπή της σε άτομα που έχουν αναπτύξει εξάρτηση μπορεί να προκαλέσει σημαντικά συμπτώματα στέρησης.
Ο συνδυασμός ουσιών είναι ακόμη πιο δύσκολο να προβλεφθεί.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα ίσως δεν είναι μόνο το φάρμακο
Για την ψυχολόγο Emily Jones από το King’s College London, το ζήτημα δεν εξαντλείται στη σύγκριση των σωματικών κινδύνων του αλκοόλ με εκείνους των φαρμάκων.
Υπάρχει ένας βαθύτερος κίνδυνος: το παιδί ή ο νέος άνθρωπος μπορεί σταδιακά να πιστέψει ότι δεν είναι ικανός να κοινωνικοποιηθεί χωρίς τη βοήθεια μιας ουσίας.
Ένα χάπι πριν από ένα πάρτι μπορεί να γίνει χάπι πριν από ένα ραντεβού. Στη συνέχεια πριν από μια παρουσίαση, μια εξέταση, μια επαγγελματική συνάντηση ή ακόμη και πριν από μια απλή έξοδο από το σπίτι.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:
«Έχω άγχος → παίρνω κάτι → αισθάνομαι καλύτερα → πιστεύω ότι το φάρμακο με έκανε να τα καταφέρω → την επόμενη φορά το χρειάζομαι ξανά».
Με αυτόν τον τρόπο, αντί να αντιμετωπίζεται η κοινωνική φοβία, υπάρχει κίνδυνος να ενισχύεται η πεποίθηση ότι το άτομο δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνο του.
Γιατί αυξάνεται το κοινωνικό άγχος στους νέους;
Το φαινόμενο δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη μεγαλύτερη εικόνα της ψυχικής υγείας των νέων.
Στοιχεία που επικαλείται το BBC από έρευνα του University College London δείχνουν ότι 28% των ανθρώπων στις αρχές της δεκαετίας των 20 στη Βρετανία αναφέρουν υψηλά επίπεδα άγχους.
Παράλληλα, ειδικοί έχουν εκφράσει την άποψη ότι η πανδημία και τα lockdowns μπορεί να επιβάρυναν την ικανότητα των νέων να διαχειρίζονται την κοινωνική αλληλεπίδραση.
Η παρατεταμένη απομόνωση, η μεταφορά σημαντικού μέρους της κοινωνικής ζωής στις οθόνες και η αυξημένη έκθεση σε κοινωνικές συγκρίσεις μέσα από τα social media δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η κοινωνική ανασφάλεια μπορεί να ενισχύεται.
Όταν το «κοινωνικό βοήθημα» γίνεται εξάρτηση
Οι περιπτώσεις που περιγράφονται στην έρευνα δείχνουν πόσο γρήγορα μπορεί να μετακινηθεί το όριο.
Μια 20χρονη φοιτήτρια από την Κίνα, που μίλησε με αλλαγμένο όνομα, ανέφερε ότι αρχικά χρησιμοποιούσε τα φάρμακα μόνο πριν από πάρτι. Στη συνέχεια τα χρησιμοποίησε πριν από εξετάσεις, ομιλίες και συζητήσεις και τελικά έφτασε να τα παίρνει καθημερινά.
Μια άλλη γυναίκα από την Ουκρανία περιέγραψε αντίστοιχη πορεία, με τη χρήση να επεκτείνεται από τις κοινωνικές εξόδους στην εργασία.
Όταν δεν μπορούσε να προμηθευτεί το φάρμακο για δύο εβδομάδες, ανέφερε ότι εμφάνισε έντονο άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα και σκέψεις αυτοκτονίας.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η εξάρτηση δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί. Ένας άνθρωπος μπορεί να εργάζεται, να σπουδάζει και να διατηρεί τις κοινωνικές του σχέσεις και παρ’ όλα αυτά να έχει αναπτύξει προβληματική σχέση με μια ουσία.
Το διαδίκτυο αλλάζει και τον τρόπο προμήθειας
Ένα ακόμη ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι τα social media δεν λειτουργούν μόνο ως χώρος όπου οι νέοι μαθαίνουν για αυτές τις ουσίες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να λειτουργήσουν και ως δίαυλος προμήθειας.
Η αγορά φαρμάκων από μη ελεγχόμενες πηγές δημιουργεί έναν επιπλέον κίνδυνο: ο χρήστης μπορεί να μην γνωρίζει με βεβαιότητα τι ακριβώς περιέχει το προϊόν, σε ποια δόση ή υπό ποιες συνθήκες έχει παραχθεί.
Αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο όταν τα φάρμακα συνδυάζονται μεταξύ τους ή με άλλες ουσίες.
Το ζητούμενο δεν είναι να αντικαταστήσουμε το αλκοόλ με χάπια
Η συζήτηση γύρω από τη Gen Z και την αποχή από το αλκοόλ είναι ασφαλώς θετική όταν συνδέεται με μια πιο υγιεινή στάση ζωής.
Όμως η αντικατάσταση του ποτού με μη ιατρική χρήση συνταγογραφούμενων φαρμάκων δεν αποτελεί ασφαλή λύση.
Και ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της νέας τάσης να βρίσκεται αλλού:
Δεν είναι φυσιολογικό ένας νέος άνθρωπος να αισθάνεται ότι χρειάζεται μια ουσία για να μπορέσει να μιλήσει, να διασκεδάσει, να κάνει μια γνωριμία ή απλώς να βρίσκεται ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους.
Όταν το κοινωνικό άγχος είναι τόσο έντονο ώστε να εμποδίζει την καθημερινότητα, η λύση δεν είναι ένα «κοκτέιλ» που προτείνεται στα social media.
Είναι η σωστή αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας και, όπου χρειάζεται, μια εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση.
Γιατί το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να βρεθεί η ουσία που θα κάνει έναν άνθρωπο να αισθάνεται άνετα για λίγες ώρες.
Είναι να μπορέσει κάποια στιγμή να βγει, να μιλήσει, να γνωρίσει ανθρώπους και να χαρεί την κοινωνική του ζωή χωρίς να χρειάζεται τίποτα για να πιστέψει ότι μπορεί να το κάνει.
